Արմինֆո. Հայաստանը զարգացնում է համագործակցությունը միջուկային տեխնոլոգիաներ ունեցող բոլոր երկրների հետ։ Այդ մասին հունվարի 29 - ին կայացած ճեպազրույցի ժամանակ ասել է Հայաստանի վարչապետը ՝ պատասխանելով ԱրմԻնֆո-ի թղթակցի այն հարցին, թե արդյոք Հայաստանն ընտրություն կատարել է հօգուտ ԱՄՆ-ի ՝ որպես փոքր մոդուլային ռեակտորների կառուցման գործընկերոջ, հաշվի առնելով ԱՄՆ նախագահի վերջերս արած հայտարարությունը "Հայաստանի հետ խաղաղ միջուկային էներգիայի ոլորտում համագործակցության հրաշալի համաձայնագրի" ստորագրման մասին:
"Մենք այս պահին աշխատում ենք բոլոր գործընկերների՝ Ֆրանսիայի, Ռուսաստանի, ԱՄՆ - ի, Հարավային Կորեայի, Չինաստանի հետ, և անհրաժեշտ որոշումները կկայացվեն բոլոր հնարավոր հարցերի հավաստի պատասխանները ստանալուց հետո", - ասել է կառավարության ղեկավարը:
Դիտարկմանը, թե շատ փորձագետներ հակված են կարծելու, որ փոքր մոդուլային ռեակտորները ռիսկեր են պարունակում, քանի որ բացի Ռուսաստանից և Չինաստանից, ոչ մի պետություն դրանց կառուցման և շահագործման գործնական փորձ չունի, Փաշինյանը նշել է, որ այդ մասնագետների որակավորման ստուգման անհրաժեշտություն կա: Այս առումով նա ընդգծել է, որ Հայաստանն այս հարցում համագործակցում է ինստիտուցիոնալ փորձագետների հետ ։ "Բայց ոչ մի անհանգստություն, ոչ մի արձագանք չի անտեսվի", - ասել է նա:
Ընդ որում, լրագրողի խնդրանքին ՝ կոնկրետացնել , այսպես կոչված, "ԱՄՆ - ի հետ հրաշալի համաձայնագրի" բովանդակությունը, վարչապետը նշել է միայն, որ այն ատոմային էներգիայի ոլորտում համագործակցության մասին է։
Հիշեցնենք, որ երեք տարի առաջ ԱՄՆ կառավարության Եվրոպայի և Եվրասիայի աջակցության ծրագրերի համակարգող Մարիա Լոնգին հաղորդել էր, որ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները դիտարկում է Հայաստանում փոքր մոդուլային միջուկային ռեակտորներ կառուցելու տարբերակը: "Միացյալ Նահանգները դիտարկում է Հայաստանում եւ Եվրասիայի այլ պետություններում փոքր մոդուլային միջուկային ռեակտորների կառուցման տարբերակը՝ ձգտելով ամրապնդել դրանց էներգետիկ անկախությունը", - նշել էր Լոնգին: Նա հավելել էր, որ մի շարք երկրներում, այդ թվում ՝ Հայաստանում, ԱՄՆ-ը գնահատում է փոքր մոդուլային միջուկային ռեակտորների ստեղծման հնարավորությունը, որոնք կառուցվում են ամերիկյան տեխնոլոգիայի կիրառմամբ եւ կարող են հանգեցնել ավելի մեծ էներգետիկ անկախության եւ Ռուսաստանից, եւ ՉԺՀ-ից:
Ավելի վաղ ԱրմԻնֆո-ի հետ զրույցում էներգետիկ անվտանգության փորձագետ Արթուր Ավետիսյանը հայտարարել էր, որ իր համար, որպես մասնագետ, ՓՄՌ-ի տարբերակը՝ լինի դա ռուսական, չինական, ամերիկյան, թե ֆրանսիական, անընդունելի է: «Նախ, քանի որ կա անորոշության տարր, երկրորդ, կարծում եմ, որ Հայաստանը ռիսկի է դիմում չտեղավորվել ժամկետներում։ Ի վերջո, հարցը միայն որոշում կայացնելը չէ ։ Ժամանակ կպահանջվի նաև դեռևս չփորձարկված տեխնոլոգիաների իրականացման համար", - նշել էր Ավետիսյանը։
"Եթե Հայաստանն ուսումնասիրեր և որոշում կայացներ ՝ 10 կամ նույնիսկ 20 տարի, ապա գուցե մենք կարողանայինք դադար վերցնել, հետ նայել, բայց մենք այդ ժամանակը չունենք, մենք պետք է մեկ օր առաջ որոշում կայացնեինք ։ Այս պահին, հաշվի առնելով մեր հնարավորությունները և, ամենակարևորը, առկա տեղեկատվությունը, Հայաստանի համար առավել նախընտրելի են երկու տարբերակները ։ Առաջին տարբերակը ամերիկյան Westinghouse - ի (ԱՄՆ-ի առաջատար էլեկտրատեխնիկական ընկերություններից մեկը) տարբերակն է ՝ երկու ատոմակայանի կառուցում ՝ յուրաքանչյուրը 300 ՄՎտ հզորությամբ ։ Երկրորդ տարբերակը ռուսական կողմի առաջարկած ԱԷԿ-ի նախագիծն է՝ 1200 Մվտ հզորությամբ, բայց՝ պայմանով, որ Իրանի հետ պայմանագիր լինի էլեկտրաէներգիայի երկարաժամկետ մատակարարման մասին, որպեսզի մենք կարողանանք դառնալ ԻԻՀ էլեկտրաէներգիայի երաշխավորված մատակարար, ինչը կապահովի տվյալ ատոմակայանի անվտանգ արդյունավետ շահագործումը: Առաջին տարբերակն ավելի թանկ կարժենա, քանի որ ամերիկյան տեխնոլոգիաներն ավելի թանկ են նստում։ Սակայն, հնարավոր է, ԱՄՆ-ն պատրաստ լինի ավելի բարենպաստ պայմաններ առաջարկել, ինչը կծածկի "թանկությունը" ։ "Երկու դեպքում էլ, թեեւ մեծ դժվարությամբ, բայց կարծում եմ, որ մենք կտեղավորվենք ժամկետների մեջ", - նշել էր Ավետիսյանը:
2024 թվականին ԱրմԻնֆո գործակալության հետ հարցազրույցում "Ռոսատոմ Սերվիս" ԲԸ համալիր նախագծերի վարչության պետ Յուրի Սվիրիդենկոն պատմել էր, որ այդ օրվա դրությամբ "Ռոսատոմ" պետական կորպորացիան ռեֆերենցիա է ունեցել փոքր մոդուլային ռեակտորների վերաբերյալ, ինչի վկայությունն են Պևեկում լողացող ԱԷԿ-ը, Յակուտիայում կառուցվող փոքր ԱԷԿ-ը և Ուզբեկստանում փոքր հզորության ԱԷԿ-ի կառուցման վերաբերյալ Ռոսատոմի ՝ աշխարհում առաջին արտահանման պայմանագիրը: «Ահա գրեթե բոլոր ԱԷԿ-ները՝ ՓՄՌ-ով, որոնք առկա են աշխարհում: Եվ դա, չհաշված ռուսական սառցահատները, որոնք օգտագործում են նման ռեակտորներ ։ Այլ կերպ ասած՝ Ռուսաստանում կուտակվել է ՓՄՌ - ի հետ աշխատելու հսկայական փորձ, որը եզակի է աշխարհի համար, այլ օրինակներ երկրի սահմաններից դուրս, բացառությամբ Չինաստանի, գտնվում են կամ նախագծային մակարդակում, կամ նախագծման լիցենզիաների ստացման փուլում", - նշել էր նա:
Հիշեցնենք, որ Հայաստանում գործող ԱԷԿ-ը պետք է շահագործումից հանվեր 2016 թվականին, սակայն դրա ծառայության ժամկետը երկարաձգվել է մինչև 2026 թվականը: Այնուհետեւ իշխանությունները որոշել են N2 էներգաբլոկի շահագործման ժամկետը կրկին երկարաձգել մինչեւ 2036 թվականը։
