Արմինֆո. Համընդհանուր առողջապահական ապահովագրության ներկայիս մոդելը լուրջ շեղում է շուկայական տնտեսության սկզբունքներից՝ ռիսկեր ստեղծելով ոլորտի երկարաժամկետ ներդրումային գրավչության համար։ Այս մասին ասվում է ACSES վերլուծական կենտրոնի կողմից Ֆրիդրիխ Նաումանի հիմնադրամ-ի ֆինանսական աջակցությամբ պատրաստված քաղաքականության համառոտ տեղեկագրում։
Փաստաթղթի նպատակն է ուսումնասիրել Հայաստանի համընդհանուր առողջապահական ապահովագրության համակարգի առանձնահատկությունները, դրա սպասվող հեռանկարները և ծախսարդյունավետությունը՝ հիմնվելով միջազգային փորձի վրա։
«Այս վերլուծական ակնարկը չի վերաբերում կլինիկաների ընտանեկան բժիշկների կողմից այն մասին, թե որ ծառայություններն են անվճար, որոնք՝ ոչ, կամ ինչու է Հայաստանում աճել Merci քաղցրավենիքի տուփերի պահանջարկը (այսպես ասենք). մենք փորձել ենք բարձրացնել ավելի հայեցակարգային հարցեր, որոնցից գլխավորը հետևյալն է. եթե համակարգը չպետք է գործի «սոցիալական համերաշխության» մոդելով (ինչը ինձ հարմար է), ինչո՞ւ էր անհրաժեշտ ստեղծել մի հիմնադրամ, որը կխաթարի բժշկական ծառայությունների շուկան՝ այն վերածելով մեկ խոշոր գնորդի, ըստ էության՝ թելադրելով գները: Սա ժամանակի ռումբ է, որը կխաթարի ոլորտի ներդրումային գրավչությունը հաջորդ 5-10 տարիների ընթացքում և դրանից հետո», - գրել է ACSES վերլուծական կենտրոնի ղեկավար Հայկազ Ֆանյանը իր Ֆեյսբուքյան էջում։
ACSES վերլուծական ակնարկի համաձայն՝ ֆինանսական հաշվարկները ցույց են տալիս, որ 2026 թվականին ներդրված համակարգը, լավագույն դեպքում, կկազմի առողջապահության ծախսերի մոտ 23%-ը, ինչը ցածր է փաստաթղթում ուսումնասիրված երկրների ցուցանիշներից (ամենացածր ցուցանիշը Հունաստանում է՝ 32%)։
Ավելին, միջազգային փորձը ցույց է տալիս, որ առաջարկվող մոդելի, առողջապահական ենթակառուցվածքների և ցածր ֆինանսավորման պայմաններում, Հայաստանում հիվանդների գոհունակությունը, հավանաբար, ավելի ցածր կլինի դիտարկվող երկրների միջին ցուցանիշից, հնարավոր է՝ ստվեր գցելով բարեփոխման վրա։
Կիսակառավարական հաստատությանը առավելագույն փոխհատուցման և համաֆինանսավորման առավելագույն չափերը սահմանելու իրավունքի տրամադրումը ստեղծում է շուկայական գներին միջամտելու արդյունավետ մեխանիզմ։ Խնդիրն ավելի է սրվում այս շուկայում մեկ խոշոր գնորդի և մի քանի վաճառողների առկայությամբ։ Եթե ֆինանսական կամ քաղաքական նպատակահարմարության պատճառով առավելագույն փոխհատուցման/համաֆինանսավորման չափերի և իրական գների միջև զգալի տարբերություն առաջանա, խնդիրն ավելի ցայտուն կդառնա։ Համընդհանուր առողջապահական ապահովագրության այս մոդելի ներդրումը ռիսկեր է պարունակում ոլորտի երկարաժամկետ ներդրումային գրավչության համար։
Իրական գների և առավելագույն փոխհատուցման/փոխհատուցման գների սահմանումը որոշ դեպքերում կարող է նաև հանգեցնել ստվերային շրջանառության աճի, մասնավորապես, երբ իրական գինը կրկնակի գերազանցում է սահմանված փոխհատուցման չափը, և քաղաքացին ստիպված է տարբերությունը վճարել կանխիկով։
Միջազգային փորձը ցույց է տալիս, որ առաջարկվող մոդելի դեպքում, իր թույլ ենթակառուցվածքներով և ցածր ֆինանսավորմամբ, հաճախորդների գոհունակությունը, հավանաբար, ցածր կլինի դիտարկվող երկրների միջին ցուցանիշից, հնարավոր է՝ ստվեր գցելով բարեփոխման ազդեցությունը։
Հաշվի առնելով աշխատաշուկայում աշխատողի հետ զուտ աշխատավարձի վերաբերյալ համաձայնության գալու հաստատված պրակտիկան, որոշ դեպքերում ֆինանսական բեռը ընկնում է գործատուների վրա, ինչը հանգեցնում է լրացուցիչ ծախսերի և խոչընդոտների պարտադիր ապահովագրական համակարգի շրջանակներում վճարումներ ստանալու համար: Բանկային համակարգի հետ քննարկումներից հետո առաջարկվում է ներդնել մեխանիզմ, որի համաձայն պարտադիր ապահովագրական վճարները եկամուտ ստանալուց հետո ավտոմատ կերպով կգանձվեն (կրեդիտացվեն) շահառուների բանկային հաշիվներից: Սա, մի կողմից, կլուծի պասիվ եկամուտ ունեցող անձանց վճարման խնդիրը, իսկ մյուս կողմից՝ կբարձրացնի շահառուների մասնակցությունը համակարգում և կչեզոքացնի գործատուների վրա հնարավոր բեռը, ըստ ACSES-ի կողմից պատրաստված քաղաքականության համառոտագրի:
Այս առումով, ACSES-ը առաջարկում է ապահովագրական ընկերություններին ներգրավել որպես միջնորդներ՝ որոշելով նվազագույն ծառայությունների փաթեթը և գինը: Հիմնադրամը ամսական գումար կփոխանցի քաղաքացու կողմից ընտրված ապահովագրական ընկերությանը և կգործի որպես արբիտր քաղաքացու և ապահովագրական ընկերության միջև: Ապահովագրական ընկերությունն, իր հերթին, կստանձնի ֆինանսական ռիսկը և զգալիորեն կնվազեցնի խարդախության հավանականությունը՝ միաժամանակ բարձրացնելով հիվանդների գոհունակությունը:
Հիշեցնենք, որ պարտադիր առողջապահական ապահովագրությունը նախատեսում է փուլային ներդրում՝ երեք տարվա ընթացքում: Առաջին փուլը սկսվել է 2026 թվականի հունվարի 1-ին: Համակարգը ներառում է 18 տարեկանից փոքր երեխաներին, 65 տարեկան և բարձր անձանց (նույնիսկ եթե նրանք աշխատում են), 18-ից 65 տարեկան հաշմանդամություն ունեցող անձանց, սոցիալապես անապահով ընտանիքների անդամներին և 200,000 դրամից ավելի եկամուտ ունեցող անձանց: Ապահովագրական պոլիսի բազային արժեքը 2026 թվականին կկազմի 129,600 դրամ (ամսական 10,800 դրամ): Այս գումարի մի մասը փոխհատուցվում է Զինապայի զինվորական ապահովագրության հիմնադրամին կատարվող վճարումներով: Այս վճարումները, որոնք ավելացվել էին 2021 թվականին, այժմ վերադարձվում են իրենց նախկին 1000 դրամ մակարդակին, անկախ աշխատավարձից: Մնացած մասը կվերադարձվի շահառուին տարեկան հարկային հաշվետվությունը ներկայացնելուց հետո:
