Արմինֆո.2026 թվականի հունվարի 31-ի դրությամբ Հայաստանի կառավարության պարտքը 2025 թվականի դեկտեմբերի վերջի համեմատ աճել է 212 մլն դոլարով՝ 13,897 մլրդ դոլարից (381.4դրամ/1դոլար) մինչեւ 14,109 մլրդ դոլար (378.6 դրամ/1դոլար)։ Դրամային համարժեքով պարտքը 5 տրլն 300 մլրդ դրամից հասել է 5 տրլն 342 մլրդ դրամի ։
Նշենք, որ 2025 թվականի վերջին ՀՀ ֆինանսների նախարարությունը հերթական անգամ վերանայել է "պետական պարտք" հասկացությունը՝ դրանից բացառելով Կենտրոնական բանկի արտաքին պարտքը և պետական երաշխիքները, ընդ որում ՝ ներառելով համայնքների պարտքը։
Ի՞նչ եղավ "պետական պարտքի" և ԿԲ-ի պարտքի հետ
Հիշեցնենք, որ մինչեւ փոփոխությունները Հայաստանի պետական պարտքը ներառում էր հենց կառավարության պարտքային պարտավորությունները, որոնք առաջանում են բյուջեի պակասուրդի եւ այն ծածկելու համար լրացուցիչ միջոցների ներգրավման անհրաժեշտության դեպքում, ինչպես նաեւ՝ երկրի Կենտրոնական բանկի: Կառավարության պարտքն, իր հերթին, բաժանվում էր արտաքին և ներքին (այդ թվում ՝ կառավարության երաշխավորությամբ տրված վարկերը, որոնք երևում էին ԿԲ արտաքին պարտքի սյունակում)։ Վերանայման արդյունքում ներդրվեց նոր հասկացություն' "հանրային հատվածի պարտք" (Public sector debt), որը ներկայացնում է պետական պարտքի, հանրային հատվածի պետական ֆինանսական և ոչ ֆինանսական կազմակերպությունների պարտքի ամբողջությունը: Այսինքն, եթե մտովի պատկերացնենք բուրգ, ապա դրա գագաթին (եւ ծավալով ամենամեծը) կհայտնվի «հասարակական հատվածի պարտքը», որին հաջորդում է պետական պարտքը, որն իր մեջ կներառի միայն կառավարության (Central Government debt) եւ համայնքների (Municipal debt) պարտքը՝ "դուրս" թողնելով ԿԲ - ի պարտքը (կընդգրկվի Public sector debt-ի կազմում) եւ երաշխիքները։
Մինչդեռ, 2025 թվականի վերջին պետական պարտքը (նախկինում գործող տերմինաբանությանը համապատասխան) կազմել է 14 մլրդ 531 մլն դոլար։ Դրամային համարժեք պետական պարտքն անցած տարվա ընթացքում 5 տրլն 092.7 մլրդ-ից հասել է 5 տրլն 541,7 մլն դրամի: Ընդ որում, 2017 թվականի դեկտեմբերի վերջին Հայաստանի ընդհանուր պետական պարտքը կազմել է 6,774 մլրդ դոլար, իսկ Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության ձևավորման պահին ՝ 2018 թվականի ապրիլի վերջին, այդ ցուցանիշը եղել է 6 867 մլրդ դոլարի սահմաններում։ Այսպիսով, 28-ամյա պատմության ընթացքում (Հայաստանի անկախացումից ի վեր) ՀՀ-ը ներգրավել է մոտ 6,8 մլրդ դոլարի փոխառություններ, իսկ 2018 թվականից մինչև 2025 թվի վերջը իշխանությունները կարողացել են ավելացնել պետական պարտքը մոտ 7 մլրդ 757 մլն դոլարով։
Ըստ նոր կանոնների
ՀՀ ֆինանսների նախարարության տվյալների համաձայն, արտաքին պարտքը (միջազգային կազմակերպությունների և օտարերկրյա պետությունների հանդեպ Հայաստանի պարտքային պարտավորությունները, եվրապարտատոմսերի թողարկումից ստացված միջոցները) դոլարային արտահայտությամբ 6 մլրդ 539,3 մլն դոլարից աճել է մինչև 6 մլրդ 741,1 մլն դոլար, դրամային արտահայտությամբ՝ 2 տրլն 493,8 մլրդ դրամից մինչև 2 տրլն 552,4 մլրդ դրամ:
Կառավարության պարտքը դոլարով հունվարին դեկտեմբերի համեմատ աճել է 6 մլրդ 600.7 մլն դոլարից մինչև 6 մլրդ 616.6 մլն դոլար, իսկ ազգային արժույթով՝ 2 տրլն 782.7 մլրդ դրամից մինչև 2 տրլն 837.1 մլրդ դրամ:
Կառավարության ներքին պարտքը 52.9%-ից մինչև 2025 թվականի վերջը հունվարի 31-ի դրությամբ նվազել է մինչև 52.2%: Ընդ որում, կառավարության պարտքի կառուցվածքում դրամային պարտքը 2025 թվականի 52,5%-ից աճել է մինչև 53,1%՝ ս.թ. հունվարին։ Ֆիքսված տոկոսադրույքով ներգրավվել է կառավարության պարտքի 86,2% - ը (2025 թվականի 86,1% և 2024 թվականի վերջի 84,4%)։
Ընդ որում, ԿԲ-ի պարտքը, որն արդեն տրվում է առանձին էջում, կրճատվել է 490,7 մլն դոլարից մինչև 490,4 մլն դոլար։
Պարտքը պետք է վճարել
2026 թվականի հունվարին զուտ փոխառությունների հաշվին բյուջեի պակասուրդի ֆինանսավորման ծավալը կազմել է 66.1 մլրդ դրամ (649.7 մլրդ դրամ տարեկան ծրագրի դեպքում, 2025 թվականին ՝ 639.4 մլրդ դրամ, և ամբողջ 2024 թվականին ՝ 399.9 մլրդ դրամ)։ 59.4 մլրդ դրամ ներգրավվել է ներքին աղբյուրների հաշվին (պետական գանձապետական պարտատոմսերի տեղաբաշխումից զուտ մուտքեր), 6.6 մլրդ դրամ՝ արտաքին աղբյուրներից ՝ համապատասխանաբար, 315 մլրդ դրամ և 334.7 մլրդ դրամ տարեկան ծրագրի դեպքում: Կառավարության պարտքի սպասարկմանը (տոկոսադրույքների վճարմանը) ուղղվել է 8.4 մլրդ դրամ ՝ ամբողջ 2026 թվականի համար նախատեսված 410.7 մլրդ դրամի դեպքում (2025 թվականին ՝ 360.8 մլրդ դրամ, և 2024 թվականին՝ 313.6 մլրդ դրամ)։
"Մեր պարտքն իրավունք է, որ ուրիշներն ունեն մեր նկատմամբ". Ֆ. Նիցշե
Հայաստանի կառավարության ամենախոշոր վարկատուն մնում է Համաշխարհային բանկը. Վերակառուցման և զարգացման միջազգային բանկին և Զարգացման միջազգային ասոցիացիային բաժին է ընկնում ՀՀ կառավարության արտաքին վարկերի 36,3% - ը: Երկրորդ խոշոր վարկատուն Ասիական զարգացման բանկն է՝ 22,7%, երրորդ հորիզոնականում է ԿԶԵՀ-ը՝ 8,7%, որին հաջորդում են Եվրոպական ներդրումային բանկը՝ 3,2% և Արժույթի միջազգային հիմնադրամը՝ 1%: ԵՄ-ից արտաքին վարկերը արտաքին պարտքի կառուցվածքում կազմել են 1,7%, Գյուղատնտեսության զարգացման միջազգային հիմնադրամից՝ 1%, ՕՊԵԿ - ի Միջազգային զարգացման հիմնադրամից՝ 3,1%, ՎԶԵԲ - ից՝ 0,9%: Խոշոր վարկատու երկրների շարքում առաջին տեղում ՌԴ - ն է՝ 2,3% (6,2% ՝ 2023 թվականի վերջին, 5,3% ՝ 2024 թվականին և 2,5% ՝ 2025 թվականին), ԳԴՀ՝ 4,6%, Ճապոնիան՝ 2,5%, Ֆրանսիան՝ 11,1%, Չինաստանը՝ 0,3%, իսկ ԱՄՆ-ն ՝ կառավարության արտաքին պարտքի ընդամենը 0,2%։
Ֆինանսական իշխանությունների կանխատեսումները
"ՀՀ 2026թ. պետական բյուջեի մասին" օրենքի համաձայն, այս տարվա արդյունքներով կառավարության պարտքը կկազմի 15, 152․ 8 մլրդ դոլար (6 տրլն 310,3 մլրդ դրամ) և ՀՆԱ-ի 52,9%-ը։ Կառավարության պարտքի մարման և սպասարկման համար կպահանջվի 1,05 տրլն դրամ (միայն 420 մլրդ դրամ պարտքի տոկոսների վճարման համար):
