Արմինֆո. Հայաստանի հանքարդյունաբերության և մետալուրգիայի ոլորտները մտադիր են կողմնորոշվել զարգացման կանադական մոդելով։ Փետրվարի 26-ին Երևանում ստորագրվել է փոխըմբռնման հուշագիր Հայաստանի հանքարդյունաբերության և մետալուրգիայի ասոցիացիայի (ՀՀՄԱ) և Կանադա-Եվրասիական առևտրատնտեսական պալատի (CECTE) միջև:
Այս առիթով Հայաստանի հանքարդյունաբերության և մետալուրգիայի ասոցիացիայի նախագահ, Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի (ԶՊՄԿ) փոխնախագահ Վարդան Ջհանյանը նշել է, որ Կանադան առաջատար փորձ ունի ընդերքօգտագործման, ժամանակակից տեխնոլոգիաների և բնապահպանական ստանդարտների ներդրման ոլորտում: Նրա խոսքով, հաշվի առնելով հայ-կանադական հարաբերությունների բարձր մակարդակը և ոլորտի զարգացմանն աջակցելու կանադական կողմի պատրաստակամությունը, հուշագրի ստորագրումը լրացուցիչ խթան կհանդիսանա համագործակցության խորացման համար:
"Հուշագրի ստորագրումը հիմք է դնում ոլորտի զարգացման նոր փուլի համար", - ընդգծել է նա:
Ջհանյանը հիշեցրել է, որ հանքարդյունաբերության ոլորտը ռազմավարական նշանակություն ունի Հայաստանի տնտեսության համար, սակայն բախվում է մի շարք խնդիրների: Դրանց արդյունավետ լուծման համար անհրաժեշտ է միջազգային լավագույն փորձի հասանելիություն։ "Մենք կարող ենք կանադական փորձը բերել Հայաստան եւ ձեւավորել միջազգային բարձր չափանիշներին համապատասխանող ոլորտ", - հայտարարել է նա:
Նրա խոսքով ՝ ասոցիացիայի վերջին նիստերից մեկի ժամանակ որոշում է կայացվել շեշտը դնել միջազգային համագործակցության ընդլայնման վրա ՝ որպես արագացված զարգացման առավել արդյունավետ գործիք: «Այնպիսի առանցքային ոլորտներ, ինչպիսիք են հանքարդյունաբերությունը և մետալուրգիան, առանց միջազգային առաջատար փորձի վրա հենվելու, կամ ընդհանրապես չեն զարգանա, կամ շատ դանդաղ կզարգանան: Մենք դանդաղ զարգացման իրավունք չունենք", - նշել է Ջհանյանը։
Արարողությանը ներկա էր նաև տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարի տեղակալ Ասատուր Վարդանյանը: Նա հիշեցրել է ասոցիացիայի մասնակցությամբ անցյալ տարի կայացած համատեղ այցը Կանադա և նշել կանադական հանքարդյունաբերության ոլորտում տեխնոլոգիական զարգացման և ինստիտուցիոնալ միջավայրի բարձր մակարդակը:
Փոխնախարարը կարևորել է համագործակցության խորացումը, այդ թվում ՝ գիտելիքների փոխանցման, լաբորատոր բազայի արդիականացման և կադրերի պատրաստման առումով: Նրա խոսքով ՝ Կանադա կատարելիք այցի շրջանակներում նախատեսվում է քննարկել հայկական ճյուղային լաբորատորիաների տեխնոլոգիական վերազինման և մասնագետների վերապատրաստման ծրագրերի հետ կապված հարցեր:
CECC-ի նախագահ Վարդգես Ավագյանն, իր հերթին, նշել է, որ Հայաստանի և Կանադայի միջև դիվանագիտական հարաբերությունների բարձր մակարդակը ամուր հիմք է ստեղծում առևտրատնտեսական փոխգործակցության ակտիվացման համար: Նա ընդգծել է, որ Կանադան հանքարդյունաբերության ոլորտում համաշխարհային առաջատարներից մեկն է, և Հայաստանի խոշորագույն ճյուղային ձեռնարկության ՝ Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի հետ գործնական համագործակցության անցնելը տրամաբանական և ռազմավարական կարևոր քայլ է:
ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի տվյալներով՝ 2024 թվականի դրությամբ Հայաստանում գրանցվել է հանքարդյունաբերության ոլորտի 403 ձեռնարկություն, որոնցից 41-ը փաստացի գործունեություն չի իրականացրել: Մետաղագործության մեջ կար 99 ձեռնարկություն, որոնցից 12-ը չեն գործել։
Ոլորտի շրջանառությունը 2024 թվականին կազմել է 520 մլրդ դրամ ՝ 2022 թվականի 540 մլրդ դրամի դիմաց ։ 2025 թվականին ցուցանիշների որոշակի բարելավում է նկատվել ՝ պայմանավորված մետաղների գների աճով և հանքաքարի արդյունահանման ծավալների ավելացմամբ։
2014-2024 թվականներին ոլորտում ներդրումները կազմել են 159,3 մլրդ դրամ (մոտ 600-700 մլն դոլար), ինչը համապատասխանում է երկրի տնտեսության մեջ ներդրումների ընդհանուր ծավալի 17,3% - ին։
2024 թվականի արդյունքներով ոլորտն ապահովել է 130 մլրդ դրամի հարկային եկամուտներ, որից 102 մլրդ դրամը բաժին է ընկել Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատին։
Ըստ ՀՀ Վիճակագրական կոմիտեի տվյալների ՝ 2025 թվականին հանքարդյունաբերությունը և բացահանքերի մշակումը դինամիկայի շրջադարձ են արձանագրել. 2024 թվականին 8,6% անկումից հետո ոլորտը հասել է 6,4% աճի ՝ ապահովելով 514,7 մլրդ դրամ արտադրության ծավալ։
Մետալուրգիական ոլորտում 2025 թվականին գրանցվել է աճի դանդաղում՝ 1% - ից մինչև 0,2%, ինչը փաստացի նշանակում է լճացում և ծավալների պահպանում նախորդ տարվա մակարդակում։
Մասնավորապես, 2025 թվականի հունվար-դեկտեմբերին Հայաստանում արտադրվել է 300,5 հազար տոննա պղնձի խտանյութ. տարեկան դինամիկան վատթարացել է՝ 4,1% աճից մինչև 0,4% նվազում: Մոլիբդենի խտանյութի արտադրությունը պահպանվել է բացասական գոտում ՝ նվազման տեմպերի դանդաղմամբ՝ 26,9%-ից մինչեւ 13,6%, ծավալը կազմել է 14,7 հազար տոննա։
Ֆերոմոլիբդենի արտադրությունը նույնպես նվազել է. նվազման տեմպերը դանդաղել են 42% - ից մինչև 33,6% ՝ 2,9 հազար տոննա արտադրության ծավալով:
Միևնույն ժամանակ, ցինկի խտանյութի արտադրությունը շարունակել է աճել, սակայն դրա տեմպերը նվազել են 28,7% - ից մինչև 10,5%, ծավալը 2025 թվականին կազմել է 11,6 հազար տոննա։
Պողպատե խողովակների, սնամեջ պրոֆիլների և կցամասերի արտադրությունը հասել է 28,5 հազար տոննայի ՝ տարեկան աճի դանդաղմամբ՝ 16,8% - ից մինչեւ 15%: Ալյումինե փայլաթիթեղի արտադրությունը 23,2% անկումից հասել է 4,6% աճի՝ կազմելով 20,6 հազար տոննա։
Հայաստանի մետալուրգիական արդյունաբերության արտադրանքի գրեթե 100 տոկոսն ուղղված է արտահանմանը։
