Արմինֆո. Պետությունը պատրաստվում է ամբողջությամբ ազգայնացնել "Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր" (ՀԷՑ) ընկերության բաժնետոմսերը՝ այն ճանաչելով գերակա հանրային շահ, և փոխհատուցում վճարել սեփականատիրոջը՝ "Տաշիր Կապիտալ" ընկերությանը: Այդ մասին հայտարարել է ՀԷՑ-ի ժամանակավոր կառավարիչ և կառավարող "Քաղաքացիական պայմանագիր" կուսակցության վարչության անդամ Ռոմանոս Պետրոսյանը՝ "Factor TV"-ի հետ հարցազրույցում։
«Բանակցությունները որպես այդպիսին, կարծես թե ոչ կայացան, ոչ էլ առհասարակ տեղի ունեցան, բայց օրենքով սահմանված ընթացակարգերին համաձայն, լիցենզիայից զրկելուց, լիցենզիան կասեցնելուց երեք ամիս օրացուցային ժամկետ էր սահմանված»,- ասել է նա՝ անդրադառնալով «Տաշիր Կապիտալ» ընկերության հետ քննարկումների մասին հարցին։
Նա հստակեցրել է, որ փետրվարի 21-ը վերջնաժամկետ էր, երբ կառավարությունը պետք է առաջարկ աներ, բանակցեր, և գործարքի արդյունքում ընկերության 100% բաժնետոմսերն անցնեին պետությանը։
«Ես գիտեմ, որ օրենքով սահմանված կարգով, ժամկետների պահպանմամբ, կառավարությունը, ՏԿԵ նախարարությունը, մասնավորապես, ի դեմս կառավարության, պաշտոնական այդ առաջարկն արել է սեփականատերերին, բայց գործարք տեղի չի ունեցել։ Ինչը նշանակում է, որ փետրվարի 21-ից հետո արդեն Սահմանադրության 60-րդ հոդվածի համաձայն՝ կառավարությունը, որպես հանրային գերակա շահ, պետք է ճանաչի տվյալ մեր ընկերության 100% բաժնետոմսերը և, փոխհատուցման վճարումից հետո, պետականացվի 100%-ով։ Գործընթացը թևակոխել է այդ փուլ», - ասել է Պետրոսյանը։
Ընդ որում, ժամանակավոր կառավարիչը հրաժարվել է թիվ հնչեցնել ՀԷՑ-ի արժեքի և կառավարության առաջարկած գնի վերաբերյալ։ Նրա ասելով՝ դա որոշակի լեգալ գործընթացների, նաև գնագոյացման կառուցվածքի, իրավակարգավորումների, այդ թվում նաև սահմանադրական նորմերի, օրենսդրական նորմերի խիստ պահպանմամբ իրավական գործընթաց է, որն այս պահին կոնֆիդենցիալ է համարվում։
Ռոմանոս Պետրոսյանն անդրադարձել է ՀԷՑ-ում հնարավոր չարաշահումներին, հայտարարելով, որ այս պահին շուրջ երկուսուկես տասնյակ քրեական վարույթներ են նախաձեռնվել ամենատարբեր հանցակազմի հատկանիշներ պարունակող հանգամանքների բերումով, որոնց մեծ մասով ինքն է հաղորդումներ ներկայացրել Գլխավոր դատախազություն։ Նրա խոսքով, այդ գործընթացներում «կա և՛ քրեաիրավական գնահատականի ենթակա ֆինանսատնտեսական մեքենայությունների փաստեր, և՛ կան խոշոր գումարների, առանձնապես խոշոր գումարների որոշակի միգրացիայի, այսպես ասած, առերևույթ փաստաթղթավորված փաստեր»։ Նա վստահեցրել է, որ նախաքննության արդյունքում ի հայտ եկած հանգամանքները «մեծապես կազդեն նաև ընկերության իրական արժեքի վրա, քանի որ իրական արժեքը ձևավորվում է սեփական կապիտալից, կապիտալիզացված այն բոլոր ակտիվներից»։
Պետրոսյանը հերքել է այն տեսակետը, թե ՀԷՑ-ի շուրջ զարգացումները քաղաքական հետապնդում են՝ ընդդեմ Սամվել Կարապետյանի։ Նա պնդել է, որ ոլորտում առկա խորքային խնդիրները քննարկվել են դեռևս 2024 թվականի աշնանը։ «Այդ շրջանում իրենց պաշտոնին հրաժեշտ տվեցին այդ շրջանում դեռևս ամիսներ առաջ երկրորդ շրջան վերընտրված ՀԾԿՀ նախագահը, ինչը արդեն խոսուն փաստ է, որ կոնկրետ տվյալ մարմինը այդ շրջանում պատշաճ չի իրականացրել հանրային ծառայությունների կարգավորման Սահմանադրությամբ իրեն վերապահված լիազորությունները», – ասել է նա, հավելելով, որ նույն շրջանում պաշտոնից ազատվել է նաև ՏԿԵ նախարարի՝ էներգետիկայի ոլորտը համակարգող տեղակալը։ Բացի այդ, մինչև վարչական վարույթ հարուցելը, կառավարությունը «համբերատարորեն, ՏԿԵ նախարարի միջոցով, բանակցել է, աշխատանքային քննարկումներ, խորհրդատվություններ է իրականացրել ՀԷՑ-ի բարձր ղեկավարության և սեփականատերերի հետ՝ շտկելու իրավիճակը»։
Ռոմանոս Պետրոսյանը նաեւ հաղորդել է, որ իրենք Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովին սակագների նվազեցման առաջարկ են ներկայացրել։ Սակայն, դրա իրագործումն այս պահին հնարավոր չէ Հայկական ԱԷԿ-ի առաջիկա պլանային կանգի պատճառով (նախնական տվյալներով ՝ կտևի մոտ 5 ամիս, մոտավորապես՝ ապրիլից), որի ընթացքում Հայաստանը ստիպված կլինի ավելի թանկ էլեկտրաէներգիա գնել։
«Եթե ատոմակայանի պլանային կանգի և վերազինման տասնամյա շրջափուլի այս տարվա զուգադիպությունը չլիներ, ապա ես վստահեցնում եմ, որ մեր քաղաքացիների համար նաև սակագինը կնվազեր»,- ասել է նա։
Միեւնույն ժամանակ, Պետրոսյանը հաղորդել է, որ նախատեսվում է էապես նվազեցնել այլ վճարներ։ «Մենք նույն գործող սակագնի մեջ ահռելի մաս իրենից ենթադրող նոր բաժանորդ դառնալու, էներգահամակարգը, բաշխման ցանցին միանալու այդ վճարների 30-ից 40% նվազեցում ենք պլանավորում։ Իսկ մատակարարվող էլեկտրաէներգիայի հզորությունների ավելացման գործակից գոյություն ունի, և այդ գործակիցների վճարումները նվազեցնելու ենք 50%-ով», - ասել է նա։
Հիշեցնենք, որ 2016 թվականից "Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր" ՓԲԸ-ն պատկանում է Սամվել Կարապետյանի "Տաշիր" ընկերությունների խմբին: Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ՀԷՑ-ը պետականացնելու մտադրության մասին հայտարարել էր Կարապետյանի հայտարարությունից հետո, որում նա հրապարակային աջակցություն էր հայտնել ՀԱԵ-ին, ինչից հետո կալանավորվել էր: Ավելի ուշ խորհրդարանն ընդունել էր օրենքներում փոփոխություններ, որոնք նախատեսում են ՀԷՑ-ը վերադարձնել պետական վերահսկողության ներքո: Իսկ ՀԾԿՀ ղեկավարը հուլիսի 18-ին ժամանակավոր կառավարիչ էր նշանակել Ռոմանոս Պետրոսյանին։ Վերջինս հուլիսի 24-ից սկսել էր կադրային առաջին փոփոխություններն իրականացնել ընկերության բարձրաստիճան պաշտոնյաների շրջանում ՝ չնայած Ստոկհոլմի արբիտրաժի որոշումներին՝ չփոխել ընկերության ղեկավար մարմինների կազմը։ Օգոստոսի 9-ին "Հայաստանի էլեկտրական ցանցերի" բաժնետեր եւ "Տաշիր Կապիտալ" - ի գլխավոր տնօրեն Նարեկ Կարապետյանը հայց էր ներկայացրել ՀՀ Վարչական դատարան ընդդեմ ՀԾԿՀ-ի եւ նրա նախագահ Մեսրոպ Մեսրոպյանի ՝ պահանջելով ճանաչել ՀԾԿՀ-ի ՝ ընկերության մենեջմենթի փոփոխության իրավազորության բացակայությունը:
Սեպտեմբերի 20-ին խորհրդարանում վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հնչեցրել էր "Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր" ՓԲԸ-ի հետ կապված կառավարության ծրագրերը: Գործընթացը, նրա խոսքով, առաջ կընթանա մի քանի սցենարներով։ Առաջինը՝ "Էլեկտրացանցերը" ազգայնացվում են եւ փոխանցվում հուսալի մասնավոր կառավարման՝ ամբողջովին մնալով պետական։ Երկրորդ՝ ընկերության բաժնետոմսերի հսկիչ փաթեթը փոխանցվում է էներգետիկայի ոլորտի հեղինակավոր միջազգային մենեջերի։ "Ընդ որում, ամեն դեպքում, Հայաստանի Հանրապետությունը կպահպանի բաժնետոմսերի այնպիսի փաթեթ, որը թույլ կտա ապահովել կառավարության ռազմավարական ներկայությունն այդ կենսական ենթակառուցվածքում", - ասել է Փաշինյանը: Երկրորդ սցենարին, ինչպես նշել է նա, իշխանությունները կդիմեն միայն այն դեպքում, եթե պարզվի, որ առաջին սցենարով ծախսերը անհամաչափ մեծ կլինեն պետական բյուջեի համար։
ՀԾԿՀ-ի 2025 թվականի նոյեմբերի 17-ի որոշմամբ "Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր" ՓԲԸ-ն զրկվել է էլեկտրաէներգիայի բաշխման լիցենզիայից: Որոշման մեջ բերված են խախտումներ, որոնք հանձնաժողովը նկատել է ընկերության գործունեության մեջ։ Փետրվարի 17-ին "Ուժեղ Հայաստան" կուսակցության խորհրդի անդամ, "ՀԷՑ" - ի նախկին գլխավոր տնօրեն Դավիթ Ղազինյանը մամուլի ասուլիսի ժամանակ հայտարարել է, որ ՀԷՑ-ի իրական արժեքը մոտ է 1 մլրդ դոլարի, եւ ընկերության սեփականատերերը չեն համաձայնի այն ցածր գնով վաճառել: Այդուհանդերձ, նրա խոսքով, իշխանություններն ամեն ինչ անում են, որպեսզի նվազեցնեն ՓԲԸ-ի շուկայական արժեքը։ Ղազինյանը հիշեցրել է ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի այն պնդումը, որ մի շարք հանգամանքների առկայության դեպքում ընկերության գինը կարող է իջեցվել: "Նման հայտարարություններ հենց այնպես չեն արվում։ "Տաշիր" ընկերությունների խումբն առաջարկել է ներգրավել միջազգային խոշոր գնահատող ընկերություն ՝ ՀԷՑ - ի գինը որոշելու համար, և այդ գումարին ավելացնել 15 տոկոս, սակայն իշխանությունները համաձայն չեն այդ նախաձեռնությանը", - ասել է նախկին գլխավոր տնօրենը, հավելելով, որ ստեղծված իրավիճակում իշխանությունները ցանկանում են օրինականացնել ՀԷՑ-ի ապօրինի զավթումը հանրային գերակա շահի մեխանիզմի կիրառմամբ և հնարավորինս ցածր գնով: Այնուամենայնիվ, ինչպես նկատել է Ղազինյանը, ընկերությունը սեփականատերերի համար ոչ շահավետ պայմաններով վաճառելու դեպքում իրենք իրենց իրավունք են վերապահում դատական կարգով վիճարկել իշխանությունների գործողությունները:
