Արմինֆո. 2026 թվականից ֆիզիկական անձանց եկամուտների համընդհանուր հայտարարագրման համակարգի շրջանակներում Հայաստանի Հանրապետության բոլոր ռեզիդենտ քաղաքացիները (բացառությամբ անչափահասների), այդ թվում ՝ թոշակառուները, հայտարարատու են: Այդ մասին մարտի 10 - ին կայացած մամուլի ասուլիսի ժամանակ հայտարարել է ՊԵԿ նախագահի տեղակալ Ռաֆայել Գեւորգյանը:
Նա հիշեցրել է, որ համակարգի ներդրումը սկսվել է 2023 թվականից ։ Գործընթացը կազմակերպվել է երեք փուլով ՝ տարեցտարի ընդլայնելով հայտարարագիր ներկայացնելու պարտավոր անձանց շրջանակը։ Ռաֆայել Գևորգյանն ընդգծել է, որ համակարգն ի սկզբանե նախատեսված էր ոչ թե ինչ-որ եկամուտներ ստվերից դուրս բերելու համար, այլ քաղաքացիների շրջանում հարկերի վճարման մշակույթ ձևավորելու համար։ Նրա հավաստմամբ՝ միայն 2025 թվականին այդ գործիքի շնորհիվ պետբյուջե է վճարվել լրացուցիչ 4 մլրդ դրամ:
Անցյալ տարի համակարգը զգալիորեն պարզեցվել է․ մասնավորապես, սահմանվել է, որ հարկային մարմինը պետք է նախապես լրացնի հայտարարագիրը ՝ իր մոտ եղած տեղեկատվության հիման վրա։ Հայտարարատուն հնարավորություն ունի դրանում փոփոխություններ կատարելու և սահմանված կարգով և ժամկետներում հարկային մարմին ներկայացնելու: Եթե հարկային մարմնի կողմից նախապես լրացված հայտարարագիրը հայտարարագրողի կողմից սահմանված ժամկետում փոփոխման ենթակա չէ, ապա հայտարարագրի ներկայացման ժամկետը լրանալու օրվա դրությամբ այն համարվում է հարկային մարմին ներկայացված՝ Հարկային օրենսգրքով սահմանված կարգով: Ընդ որում, սոցիալական ծախսերը հատուցվում են ֆիզիկական անձին, եթե վերջինս հարկային մարմին է ներկայացրել եկամտային հարկի տարեկան հաշվարկ (հայտարարագիր) ' վավերացված էլեկտրոնային ստորագրությամբ: Այսպես, նաախորդ տարի քաղաքացիները ստացել են 5,8 մլրդ դրամի սոցիալական վարկեր (հնարավորությունը տարածվում է ինչպես անձամբ հայտարարատուի, այնպես էլ ընտանիքի անդամների ՝ ամուսնու, ծնողների և երեխաների կատարած սոցիալական ծախսերի վրա), շուրջ 74 հազար քաղաքացիների ծախսերի փոխհատուցման միջին գումարը կազմել է մոտ 78 հազար դրամ (հիմնականում ՝ կրթության ծախսերը)։
2026 թվականին 2025 թվականի եկամուտների հայտարարագրերի ներկայացման վերջնաժամկետ է սահմանվել է 2026 թվականի մարտի 2-ից մինչեւ նոյեմբերի 1-ը: Ընթացիկ տարում հայտարարատուների ցանկում ներառված են նաև թոշակառուները։ Կենսաթոշակից և նպաստից բացի այլ եկամուտ չստացող քաղաքացիների այս խումբը ևս կազատվի եկամուտների հայտարարագիր լրացնելու և ներկայացնելու անհրաժեշտությունից: Վերջնաժամկետը լրանալուց հետո ՊԵԿ էլեկտրոնային համակարգի կողմից գեներացված հայտարարագրի նախագիծը կհամարվի ընդունված: Սակայն, ինչպես ընդգծել է ՊԵԿ ղեկավարի տեղակալը, կրկին, եթե ցանկություն կա օգտվել սոցիալական վարկերից, նրանք, այնուամենայնիվ, ստիպված կլինեն մուտք գործել համակարգ եւ փաստաթուղթը վավերացնել էլեկտրոնային ստորագրությամբ։
Բացի այդ, Գեւորգյանը հիշեցրել է, որ վերջերս պարզվել է, որ 1 մլն դրամի շեմը չգերազանցող գործարքները (նախկին 300 հազար դրամի դիմաց), որոնք նվազող եկամուտներ են (որպես նվիրատվություն, անհատույց, փոխառություն կամ գույքի օտարումից միանվագ եկամուտ ստացված եկամուտներ), ենթակա չեն հայտարարագրման եկամուտների համընդհանուր հայտարարագրման շրջանակներում: Ընդ որում, 1 մլն դրամի շեմը վերաբերում է յուրաքանչյուր գործարքին, այլ ոչ թե նմանատիպ գործարքների գումարին։
Հիշեցնենք, որ փետրվարի 26-ին Կառավարությունը սահմանել է Եկամտային հարկի տարեկան հաշվարկում (հայտարարագրում) հայտարարագրման ոչ ենթակա նվազեցվող (չհարկվող) եկամուտների տեսակներ կամ շեմեր: Ինչպես նշել է ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանը, նախորդ տարի Հարկային օրենսգրքում կատարվել են փոփոխություններ և էականորեն պարզեցվել են ֆիզիկական անձանց եկամուտների հայտարարագրման համակարգը, ներդրվել է հայտարարագրերի ինքնաշխատ ներկայացման համակարգ:
Որոշմամբ առաջարկվում է սահմանել հայտարարագրման ոչ ենթակա նվազեցվող (չհարկվող) եկամուտների տեսակներ և շեմեր: Մասնավորապես, առաջարկվում է սահմանել, որ հայտարարագրման ենթակա չեն՝
1) ստացվող վարկերի գումարները, բացառությամբ պարտատիրոջ կողմից վարկի գումարների զիջման կամ որևէ այլ ձևով այդ գումարները չվերադարձնելու մասին պարտատիրոջ հետ համաձայնության դեպքերի (այդ թվում` օրենքով սահմանված հայցային վաղեմության ժամկետը լրանալու պահին),
2) Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքի 156-րդ հոդվածի վերջին պարբերությամբ սահմանված ընտանիքի անդամ չհամարվող ֆիզիկական անձանցից մինչև 1 միլիոն ՀՀ դրամը ներառյալ միանվագ ստացվող փոխառությունների գումարները, բացառությամբ պարտատիրոջ կողմից փոխառության գումարների զիջման կամ որևէ այլ ձևով այդ գումարները չվերադարձնելու մասին պարտատիրոջ հետ համաձայնության դեպքերի (այդ թվում` օրենքով սահմանված հայցային վաղեմության ժամկետը լրանալու պահին),
3) Հայաստանի Հանրապետության ազգային հավաքականի կազմում միջազգային մրցույթներում հաղթած մարզիկների և մարզիչների մրցանակները, ինչպես նաև պետական պարգևները (մրցանակները),
4) գործատուի կողմից առողջության ապահովագրության համար կատարվող ապահովագրավճարները` եկամտի ստացման յուրաքանչյուր ամսվա հաշվով մինչև 10 հազար դրամի չափով, ինչպես նաև «Առողջության համընդհանուր ապահովագրության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով սահմանված՝ առողջության համընդհանուր ապահովագրության շրջանակում ֆիզիկական անձանց կամ նրանց փոխկապակցված անձանց համար (օգտին) կատարվող ապահովագրավճարները,
5) մրցույթներում ստացվող դրամական և իրային մրցանակների արժեքը` յուրաքանչյուր մրցանակի դեպքում 50 հազար դրամը չգերազանցող չափով,
6) Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրության համաձայն՝ ժառանգության և (կամ) նվիրատվության կարգով Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքի 156-րդ հոդվածի վերջին պարբերությամբ սահմանված ընտանիքի անդամ չհամարվող ֆիզիկական անձանցից, մինչև 1 մլն ՀՀ դրամը ներառյալ արժեքով ստացվող գույքը և (կամ) դրամական միջոցները,
7) ոչ առևտրային կազմակերպություններից մինչև 1 մլն ՀՀ դրամը ներառյալ չափով անհատույց ստացվող ակտիվները, աշխատանքները, ծառայությունները,
8) սեփականության իրավունքով ֆիզիկական անձին պատկանող գույքի օտարումից Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքի 156-րդ հոդվածի վերջին պարբերությամբ սահմանված ընտանիքի անդամ չհամարվող անհատ ձեռնարկատեր և նոտար չհանդիսացող ֆիզիկական անձանցից մինչև 1 մլն ՀՀ դրամը ներառյալ ստացվող եկամուտները, բացառությամբ՝ ՀՀ հարկային օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին մասի 38-րդ կետով սահմանված հողամասի (անկախ հողամասի նպատակային նշանակությունից) օտարումից ստացվող եկամուտների։
