Արմինֆո.ՀՀ Ազգային ժողովի ֆինանսավարկային եւ բյուջետային հարցերի հանձնաժողովն ապրիլի 6-ի նիստում դրական եզրակացություն է տվել ՀՀ կենտրոնական բանկի նախագահի պաշտոնում "Քաղաքացիական պայմանագիր" խմբակցության կողմից կրկին առաջադրված Մարտին Գալստյանի թեկնածությանը:
Իր ելույթում Մարտին Գալստյանը հիշեցրել է, որ ԿԲ-ի կարեւորագույն գործառույթներից մեկը մակրոտնտեսական կայունության պահպանումն է, որն այլընտրանք չունի եւ միտված է պետության հիմնարար զարգացմանը: Համապատասխանաբար, անցած 6 տարիների ընթացքում բանկի բոլոր ջանքերն ուղղված են եղել տվյալ խնդրի լուծմանը: Գալստյանը նշել է, որ 2020 թվականի հունիսին, երբ ստանձնել է ԿԲ ղեկավարի պաշտոնը, երկիրը գտնվում էր կորոնավիրուսի համավարակի էպիկենտրոնում, որից հետո սեպտեմբերին սկսվեց 44-օրյա պատերազմը, ինչը հանգեցրեց հայոց պետության սոցիալ-տնտեսական ծանրագույն վիճակին: Այս իրավիճակում երկրի համար այն ժամանակ ամենաբարդ խնդիրը կայունության ապահովումն էր։ Ձեռնարկվեցին մի քանի կարևոր քայլեր, որոնցից մեկը, ի տարբերություն շատ երկրների ԿԲ-ների, 2020 թվականի դեկտեմբերին վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի բարձրացումն էր, ինչը պայմաններ ստեղծեց կայուն մակրոտնտեսական միջավայրի համար ։ Համեմատության համար նշենք․ ԱՄՆ-ում մինչ այժմ չեն կարողացել հասնել գնաճի թիրախային ցուցանիշներին։ Հայաստանում 2021 թվականի վերջին՝ 2022 թվականի սկզբին ԿԲ-ն արդեն շատ մոտ էր 4% թիրախային ցուցանիշին, սակայն ռուս-ուկրաինական պատերազմի սկիզբը հանգեցրեց երկրում գնաճային գործընթացների նոր փուլի ։ 2023 թվականին վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի հերթական բարձրացման արդյունքում գնաճն անկում ապրեց և հայտնվեց նախատեսված մակարդակից ցածր։ Հենց այդ ժամանակաշրջանից սկսվեց վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի իջեցման գործընթացը։ Սակայն այժմ, ինչպես ընդգծել է ԿԲ նախագահի թեկնածուն, երկիրը մտնում է նոր ճգնաժամային շրջան, քանի որ ներկայումս դժվար է կանխատեսել իրանա-իսրայելա - ամերիկյան դիմակայության արդյունքները:
Մարտին Գալստյանը նշել է նաև ԿԲ-ի միջամտությունը արժութային շուկայում՝ տարբեր ճգնաժամային իրավիճակների ժամանակ։ Այդ գործողությունները կատարվել են Կենտրոնական բանկի պահուստային միջոցների հաշվին՝ իրադրությունը կայունացնելու նպատակով։ 2008 - 2009թթ. համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամի ընթացքում օգտագործվել է այդ պահուստների 30% - ը, 2014-2015թթ., երբ սկսվեց ճգնաժամը Ռուսաստանի ֆինանսական շուկայում, գործի է դրվել միջոցների 44% - ը։ Այդ ծավալներն զգալիորեն ավելի փոքր էին, քան այն ծավալները, որոնց երկիրը բախվեց 2020 թվականին, բայց օգտագործված միջոցների ծավալները չեն գերազանցել 15% - ը: Դրանից հետո ԿԲ-ի պահուստները սկսեցին ավելանալ, և այսօր արդեն կազմում են մոտ 5,5 մլրդ դոլար։ Դրան հաջողվեց հասնել շնորհիվ այն բանի, որ 2020 թվականին փոխարժեքը մնաց լողացող, ինչը հանգեցրեց ազգային արժույթի արժեզրկման։ Արդյունքում՝ հաջողվել է ոչ միայն պահպանել պահուստները, այլև 2021 թվականի հունվարին թողարկել և միջազգային շուկայում տեղաբաշխել եվրապարտատոմսեր՝ 3,18% եկամտաբերությամբ։
Մեկ այլ գործոն, որը դրական ազդեցություն ունեցավ Կենտրոնական բանկի քաղաքականության վրա, պետական գանձապետական պարտատոմսերի շահութաբերության վրա ազդեցությունն էր: Այս պահի դրությամբ այդ շահութաբերությունը կազմում է 8,8 տոկոս, այն դեպքում, երբ դեռ երեք տարի առաջ հավասար էր 12,2 տոկոսի։ Ձեռնարկված քայլերի արդյունքում հաջողվել է կառավարության համար տնտեսել 4 տոկոս։ Այս բոլոր քայլերը, ինչպես նշել է Մարտին Գալստյանը, թույլ տվեցին լուծել նաև ֆինանսական կայունության խնդիրը։ 2020 թվականին, երբ տնտեսությունը ցույց տվեց 7% անկում, ՀՆԱ-ում վարկերի զգալի ճեղք առաջացավ։ Վարկերը, այդ թվում ՝ չաշխատող վարկերը, մնացել են վերևում ՝ ՀՆԱ-ի անկման ֆոնին։ Կառավարության հետ կատարված աշխատանքի արդյունքում հաջողվել է մեղմել իրավիճակը և ձևավորել կապիտալի հակացիկալային բուֆերներ ՝ ապագա մարտահրավերներին դիմակայելու համար ։ Այս պահին հաջողվել է ևս 180 մլրդ դրամով ավելացնել բուֆերների ծավալները։ Իրացվելիության տեսանկյունից այսօր Հայաստանի առևտրային բանկերը գտնվում են շատ լավ վիճակում, քանի որ կարողացել են բուֆերներում կուտակել 2 տրլ դրամ ազգային արժույթով և 790 մլրդ դրամ արտարժույթով: Այսպիսով, ցնցումների դեպքում խնդիրներ չպետք է լինեն ՝ չնայած զգալի անորոշությունների առկայությանը։ Ընդ որում, հաջողվել է խուսափել առեւտրային բանկերի վարկային պորտֆելի որակի վատթարացումից, որոնցում միայն 1,3 տոկոսն է չաշխատող վարկեր։ Այսօրվա դրությամբ երկրի բանկային համակարգի ակտիվները կազմում են ՀՆԱ - ի 110% - ը, իսկ վարկային պորտֆելը' 64%:
Նշենք, որ ԿԲ խորհուրդը կազմված է ԿԲ նախագահից, նրա երկու տեղակալներից և խորհրդի հինգ անդամներից: ԿԲ խորհրդի հինգ անդամներին ընտրում է ՀՀ Ազգային ժողովը' 6 տարի ժամկետով: Կենտրոնական բանկի բարձրագույն պաշտոնատար անձը Կենտրոնական բանկի նախագահն է, որին ընտրում է ԱԺ-ն՝ 6 տարի ժամկետով:
