Արմինֆո. Հայաստանի TOP-5 առևտրային գործընկերների՝ Ռուսաստանի, Չինաստանի, Իրանի, ԱՄԷ-ի և Գերմանիայի մասնաբաժինը 2026 թվականի առաջին եռամսյակում նվազել է՝ ընդհանուր շրջանառության մեջ կազմելով գումարային 53,2% (2025թ. առաջին եռամսյակի 64,5%-ի կամ 2,9 մլրդ դոլարի դիմաց)՝ բացարձակ արտահայտությամբ կազմելով 2,5 մլրդ դոլար։ Դրանցից երկուսը՝ Ռուսաստանը և ԱՄԷ-ն, շարունակել են կրճատել ծավալները համապատասխանաբար 17,2%-ով և 63,1%-ով՝ դանդաղեցնելով անկման տեմպերը նախորդ տարվա 63,8%-ի և 78,8%-ի համեմատ։
Միևնույն ժամանակ, Չինաստանի և Գերմանիայի ուղղությամբ արտաքին առևտրի ծավալները գրանցել են աճ՝ համապատասխանաբար 19,6% և 38,1% (նախորդ տարվա 33,3% և 7% անկումից հետո), իսկ Իրանի ուղղությամբ աճը կտրուկ դանդաղել է՝ 15,2%-ից հասնելով 1,9%-ի։ Այս մասին են վկայում ՀՀ Վիճակագրական կոմիտեի տվյալները։
Հայաստանի արտաքին առևտուրը ԵԱՏՄ-ի հետ 2026թ. առաջին եռամսյակում նվազել է տարեկան 15,6%-ով (նախորդ տարվա 63% անկման դիմաց)՝ հասնելով 1,4 մլրդ դոլարի, իսկ ԵՄ-ի հետ առևտրի աճը կտրուկ արագացել է՝ հասնելով 54,3%-ի (նախորդ տարվա 0,1%-ի դիմաց)՝ գերազանցելով 763,2 մլն դոլարը։ Ընդ որում, ԵԱՏՄ երկրների շարքում ծավալների անկում գրանցվում է միայն Ռուսաստանի դեպքում, մինչդեռ ԵՄ երկրների մեծ մասը նախընտրել է ավելացնել ծավալները. դրանք են՝ Գերմանիան, Բուլղարիան, Իտալիան, Ֆրանսիան, Բելգիան, Լեհաստանը, Նիդերլանդները, Ռումինիան, Իսպանիան, Սլովակիան, Ավստրիան, Դանիան, Լիտվան, Չեխիան, Կիպրոսը և Պորտուգալիան, ընդ որում՝ նրանցից շատերը՝ էականորեն։
Տարեկան դինամիկայի նման փոփոխությունը նվազեցրել է ԵԱՏՄ մասնաբաժինը Հայաստանի արտաքին առևտրի կառուցվածքում՝ 37,1%-ից հասնելով 30%-ի (ՌԴ-ի պատճառով՝ 35,7%-ից մինչև 28,3%), իսկ ԵՄ մասնաբաժինը, ընդհակառակը, բարձրացրել է 11%-ից մինչև 16,2%։ Մասնավորապես, արտահանման մեջ ԵԱՏՄ մասնաբաժինը նվազել է 43,6%-ից մինչև 39% (ՌԴ-ի պատճառով՝ 40,9%-ից մինչև 36,3%), իսկ ԵՄ մասնաբաժինը բարձրացել է 7,8%-ից մինչև 14,1%։ Նույն պատկերն է նաև ներմուծման ոլորտում. ԵԱՏՄ մասնաբաժինը նվազել է 33,2%-ից մինչև 24,5% (ՌԴ-ի պատճառով՝ 32,6%-ից մինչև 23,4%), իսկ ԵՄ մասնաբաժինը բարձրացել է 12,9%-ից մինչև 17,5%։
Առաջատար հնգյակը ներկայացնող մյուս երկրների մասնաբաժինների փոփոխությունը հետևյալն է. Չինաստանն ավելացրել է իր մասնաբաժինը արտահանման մեջ՝ 6,4%-ից հասցնելով 14,3%-ի, և նվազեցրել ներմուծման մեջ՝ 17%-ից հասցնելով 15,3%-ի: ԱՄԷ-ն զգալիորեն կրճատել է մասնաբաժինը արտահանման մեջ՝ 24,9%-ից հասցնելով 8,3%-ի, և էլ ավելի է նվազեցրել ներմուծման չնչին մասնաբաժինը՝ 0,6%-ից հասցնելով 0,5%-ի: Գերմանիան բարձրացրել է մասնաբաժինը և՛ արտահանման մեջ (1,4%-ից մինչև 1,6%), և՛ ներմուծման մեջ (2,7%-ից մինչև 3,7%): Բուլղարիան ավելի նկատելիորեն բարձրացրել է մասնաբաժինը արտահանման մեջ (1,3%-ից մինչև 5,2%), քան ներմուծման մեջ (0,3%-ից մինչև 0,7%): ԱՄՆ-ն շարունակում է ավելի տեսանելիորեն ավելացնել մասնաբաժինը ներմուծման մեջ (2,8%-ից մինչև 3,3%), քան արտահանման մեջ (0,5%-ից մինչև 0,6%): Իրաքը նվազեցրել է մասնաբաժինը արտահանման մեջ՝ 4,6%-ից հասցնելով 4,4%-ի՝ ներմուծման չնչին 0,03%-ի պարագայում: Իրանը պահպանել է ներմուծման մասնաբաժինը 5,3% մակարդակում՝ կրճատելով արտահանման մասնաբաժինը 1,4%-ից մինչև 1%։
Արտահանման գծով TOP-5-ի մեջ են մտնում Ռուսաստանը, Չինաստանը, ԱՄԷ-ն, Բուլղարիան և Իրաքը՝ 1,2 մլրդ դոլար ընդհանուր ծավալով, իսկ ներմուծման գծով առաջատար հնգյակը ներկայացնում են Ռուսաստանը, Չինաստանը, Իրանը, Գերմանիան և ԱՄՆ-ն՝ 1,5 մլրդ դոլար ընդհանուր ծավալով։ Ռուսաստանի և ԱՄԷ-ի ուղղությամբ կրճատվում են և՛ արտահանումը, և՛ ներմուծումը։ Չինաստանի ուղղությամբ արտահանման բազմապատիկ աճին զուգահեռ ներմուծումը անկում է ապրում։ Գերմանիայի ուղղությամբ նկատվում է արտահանման երկնիշ աճի որոշակի դանդաղում, մինչդեռ ներմուծումը անկումից անցել է բարձր աճի։ ԱՄՆ-ի ուղղությամբ և՛ արտահանումը, և՛ ներմուծումը անկումից դուրս են եկել և գրանցել երկնիշ աճ։ Բուլղարիայի ուղղությամբ արտահանման և ներմուծման աճը կտրուկ արագացել է՝ թռիչքաձև աճելով մի քանի անգամ։ Իրաքի ուղղությամբ արտահանման նկատվող անկմանը զուգահեռ տեղի է ունենում ներմուծման բազմապատիկ աճ։ Իրանի ուղղությամբ արտահանման անկումը արագանում է, իսկ ներմուծման աճը՝ դանդաղում։
Ընդհանուր առմամբ, Հայաստանի արտաքին առևտրաշրջանառությունը 2026թ. I եռամսյակում կազմել է 4,7 մլրդ դոլար՝ տարեկան կտրվածքով աճելով 4,6%-ով (նախորդ տարվա 54,2% անկման դիմաց)։ Մասնավորապես, դինամիկայի բարելավում է նկատվել և՛ արտահանման, և՛ ներմուծման գծով՝ մինչև 4,5-4,6% աճ (նախորդ տարվա 61,8-47,9% անկման դիմաց), որոնց ծավալները կազմել են համապատասխանաբար 1,8 մլրդ դոլար և 2,9 մլրդ դոլար։
Հայաստանի արտաքին առևտրի բացասական սալդոն 2026թ. I եռամսյակում աճել է տարեկան 5%-ով՝ հասնելով 1,2 մլրդ դոլարի, որից բացասական 265,8 մլն դոլարը և 199,1 մլն դոլարը ԵՄ երկրների և Չինաստանի հետ սալդոն է. ընդ որում՝ առաջինի ցուցանիշն աճել է 14,3%-ով, իսկ երկրորդինը նվազել է 46,5%-ով։ ԱՄՆ-ի հետ արտաքին առևտրի բացասական սալդոն աճել է 27%-ով՝ հասնելով 87,7 մլն դոլարի, միևնույն ժամանակ Իրանի ուղղությամբ բացասական սալդոն ավելի զգալի է եղել՝ 139 մլն դոլար՝ տարեկան 13% աճով։ Ռուսաստանի հետ Հայաստանի արտաքին առևտրի բացասական սալդոն կրճատվել է 5 անգամ՝ հասնելով 51 մլն դոլարի՝ նույնչափ կրճատելով ԵԱՏՄ երկրների հետ բացասական սալդոն՝ մինչև 36,8 մլն դոլար։ Էապես կրճատվել է նաև ԱՄԷ-ի հետ արտաքին առևտրի դրական սալդոն՝ 3 անգամ՝ հասնելով 130,2 մլն դոլարի։ Հատկանշական է, որ էապես աճել է արտաքին առևտրի դրական սալդոն Բուլղարիայի հետ՝ ավելի քան 5 անգամ (մինչև 70,2 մլն դոլար), Բելգիայի հետ՝ 3,4 անգամ (մինչև 27,1 մլն դոլար), Լիտվայի հետ՝ 3,2 անգամ (մինչև 2,7 մլն դոլար), Շվեյցարիայի հետ՝ գրեթե 2 անգամ (մինչև 53,7 մլն դոլար)։ Իսկ դրական սալդոյի կրճատում է գրանցվել Նիդերլանդների ուղղությամբ՝ 2,3 անգամ (մինչև 3,7 մլն դոլար) և Իրաքի ուղղությամբ՝ 1,4%-ով (մինչև 76,6 մլն դոլար)։
Նշենք, որ Հայաստանի Կենտրոնական բանկի՝ սույն թվականի մարտին թարմացված կանխատեսման համաձայն, 2024 թվականին արտահանման և ներմուծման գրեթե հավասար՝ 30,9-32,7% աճից և 2025 թվականի անկումից հետո (արտահանման գծով՝ 30,5%, ներմուծման գծով՝ 23,7%), արդեն 2026 թվականին դինամիկան կբարելավվի դեպի աճ՝ արտահանման գծով մինչև 25,5-28,5%, իսկ ներմուծման գծով՝ մինչև 36,7-34,9%: ԿԲ սպասումներով՝ աճի միտումը կշարունակվի նաև 2027 թվականին, սակայն տեմպերը կթուլանան՝ արտահանման գծով մինչև 16-19%, իսկ ներմուծման գծով՝ մինչև 11-14,3%: Արժույթի միջազգային հիմնադրամն իր դեկտեմբերյան կանխատեսման մեջ, նույնպես ակնկալելով 2026 թվականին Հայաստանի արտաքին առևտրի դուրսբերումը անկումից դեպի աճ, սահմանել է արտահանման և ներմուծման չափազանց համեստ տեմպեր՝ 2,2-2,1%, 2027 թվականին դրանց հետագա զսպված արագացմամբ մինչև 3,4-3,7%:
