Արմինֆո. Համաշխարհային բանկը (ՀԲ) նախկինի պես 2026 - 2027թթ. Հայաստանի ՀՆԱ-ի 5,3-5,1% աճ կանխատեսել (2025թ. փաստացի 7,1% աճի դիմաց): Այդ մասին նշվում է ՀԲ-ի հունիսի 12-ին հրապարակված "Համաշխարհային տնտեսության հեռանկարներ" (Global Economic Prospects) զեկույցում, որի համաձայն, Հայաստանի համար 2026 թվականին կանխատեսվող տնտեսական աճը ամենաբարձրն է Հարավային Կովկասում։
Այսպես, Հայաստանի հարևան երկրներում, ՀԲ-ի նոր կանխատեսմամբ, ՀՆԱ աճը 2026 - 2027թթ. կլինի համեմատաբար համեստ․ Ադրբեջանում՝ 2-1, 8% (2025թ. փաստացի 1,4% աճի դիմաց), Վրաստանում ՝ 5-5, 5% (2025թ. փաստացի 7,5% աճի դիմաց), Թուրքիայում ՝ 2,8-3,7% (2025թ. փաստացի 3,6% աճի դիմաց)։
Ընդհանուր առմամբ՝ Եվրոպայի և Կենտրոնական Ասիայի (ԵԿԱ) տարածաշրջանում, ՀԲ-ի կանխատեսմամբ, տնտեսության աճը 2026-2027թթ. կդանդաղի մինչև 2,1-2,3% (2025թ. 2,5% - ից): Առանց հաշվի առնելու Ռուսաստանը և Թուրքիան, տարածաշրջանում ԵԿԱ տարածաշրջանում աճը կմնա համեմատաբար կայուն՝ 2026 թվականին դանդաղելով մինչև 2,8%, այնուհետև մինչև 2028 թվականը արագանալով մինչև 3,1%:
Ռուսաստանում, ըստ ՀԲ-ի կանխատեսման, տնտեսական աճը 2026-2027թթ․ կդանդաղի մինչև լճացման 0,8-0,7% (2025 թվականին տեմպերի 4,9% -ից մինչև 1% արգելակումից հետո)։ Բելառուսում նույնպես ՀԲ-ն ակնկալում է 2026-2027թթ. տնտեսության աճի դանդաղում մինչև 1,1-0,8% (2025թ. տեմպերի 4,3% - ից մինչև 1,3% դանդաղումից հետո): Ընդ որում, Ուկրաինայում, ըստ Համաշխարհային բանկի կանխատեսումների, ՀՆԱ-ի աճը 2026 թվականին կկազմի 1,2% (2025 թվականին տեմպերի 3,2%-ից մինչեւ 1,8% արգելակումից հետո), տեմպերի հետագա զգալի արագացմամբ՝ 2027 թվականին մինչեւ 4 տոկոս:
Այդ զեկույցում նաև նշվում է, որ համաշխարհային տնտեսության աճը 2026 թվականին կդանդաղի մինչև 2,5 տոկոս (2025 թվականի 2,9 տոկոսից), բայց հետո 2027 թվականին կգրանցվի տեմպերի արագացում մինչև 2,8 տոկոս ։ ԱՄՆ-ում տնտեսության աճը 2026 թվականին մի փոքր կարագանա մինչև 2,2 տոկոս (2025 թվականի 2,1 տոկոսից), բայց հետո 2027 թվականին տեմպերը կվերադառնան 2,1 տոկոսի։ Եվրագոտում տնտեսության աճը 2026 թվականին կդանդաղի մինչև 0,8% (2025 թվականի 1,4% - ից), որից հետո 2027 թվականին տեմպերը գրեթե կվերականգնվեն 1,3%-ի մակարդակում։ Չինաստանում տնտեսության աճը 2026 թվականին կդանդաղի մինչև 4,2 տոկոս (2025 թվականի 5 տոկոսից), այնուհետև 2027 թվականին տեմպերը մի փոքր կարագանան մինչև 4,3 տոկոս։
ՀԲ-ի զեկույցում նշվում է, որ տնտեսական աճը Եվրոպայի և Կենտրոնական Ասիայի (ԵԿԱ) տարածաշրջանում դանդաղել է 2025 թվականին ներքին պահանջարկի թուլացման ֆոնին, մասնավորապես, ՌԴ-ում, որ պայմանավորված էր բյուջետային խթանման կրճատմամբ և կոշտ դրամավարկային քաղաքականությամբ: Առանց հաշվի առնելու Ռուսաստանն և Թուրքիան, տարածաշրջանում աճը փոքր-ինչ արագացել է ՝ հասնելով 3,4% - ի, ընդ որում, Կենտրոնական Ասիան մնացել է աճի ամենաբարձր տեմպերով ենթաշրջանը: 2026 թվականի սկզբի տվյալները ցույց են տալիս ԵԿԱ տարածաշրջանում աճի տեմպերի դանդաղումը ՝ Մերձավոր Արևելքում հակամարտության սկսվելուց հետո ֆինանսական պայմանների որոշակի խստացման ֆոնին, որն ուղեկցվել է բաժնետոմսերի շուկաների, ինքնիշխան սպրեդերի և արժույթների վրա ճնշումներով: Գնաճի նվազման գործընթացը դադարեել է, քանի որ գնաճը կրկին արագացել է ՝ հակամարտության հետևանքով ներգակիրների գների աճի հետևանքով։ Վերջին ամիսներին ընդհանուր գնաճի միջին ցուցանիշները գերազանցել են 5% - ը ՝ մնալով երկրների մեծ մասում նախահամաճարակային մակարդակից և Կենտրոնական բանկերի թիրախներից բարձր: Այս պայմաններում դրամավարկային քաղաքականության հետագա մեղմման հնարավորությունները նեղացել են։ Այս փոփոխությունները մատնանշում են ավելի բարդ մակրոտնտեսական հեռանկարները ։
ՀԲ-ն ԵԿԱ տարածաշրջանում տնտեսության հեռանկարների վերաբերյալ կանխատեսում է դանդաղեցման շարունակություն 2026 թվականին, ընդ որում, դինամիկայի թուլացումը կազդի տնտեսությունների մոտ 70 տոկոսի վրա, որից հետո մինչեւ 2028 թվականը տեմպերը կվերականգնվեն մինչեւ 2,4 տոկոս: ՀԲ-ն ակնկալում է, որ աճի դանդաղումը բացասական ազդեցություն կունենա աշխատաշուկաների վրա ՝ զսպելով աշխատատեղերի ստեղծումը կարճաժամկետ հեռանկարում ՝ շարունակվող ժողովրդագրական ճնշման ֆոնին:
Հիմնական սցենարը ենթադրում է, որ ընդհատումների առավել սուր փուլը հումքային ապրանքների առևտրում կավարտվի հուլիսին, իսկ փոխադրումների ծավալները Հորմուզի նեղուցով կվերականգնվեն տարվա երկրորդ կեսին, ինչը թույլ կտա էներգակիրների մատակարարումներն աստիճանական վերադարձ նախակոնֆլիկտային մակարդակներին մոտ: Նավթի ավելի բարձր գները, զուգորդված աճող առևտրով և աշխարհաքաղաքական անորոշությամբ, հանգեցրել են 2026 թվականի աճի կանխատեսումների վերանայմանը դեպի նվազում՝ հումք ներմուծող երկրների մեծ մասի համար, ինչը համահարթել է արտահանող երկրների համար աննշան վերանայումը դեպի բարձրացում:
ԵԿԱ տարածաշրջանի տնտեսությունների մեծ մասը մաքուր էներգակիրներ ներմուծողներ են, և ՀԲ-ն ակնկալում է, որ 2026 թվականին նրանք կկանգնեն զսպող գործոնների ՝ ապրանքների ավելի բարձր գների պատճառով: ՀԲ-ն ակնկալում է, որ հումք արտահանող երկրներում տնտեսական աճի տեմպերը կդանդաղեն 2026 թվականին և զուսպ կմնան 2027-2028 թվականներին, թեև հումքի ավելի բարձր գները, ինչպես կանխատեսվում է, կաջակցեն էներգակիրներ արտահանողների (ներառյալ Ադրբեջանը, Ղազախստանը և Թուրքմենստանը) և մետաղներ արտահանողների արտահանման եկամուտներին: Ենթադրվում է, որ Մերձավոր Արեւելքում հակամարտության ազդեցությունը Ռուսաստանի տնտեսական ակտիվության վրա սահմանափակ կլինի ։
Ներքին պահանջարկը, ՀԲ-ի կանխատեսմամբ, կմնա ԵԿԱ տարածաշրջանում աճի գլխավոր գործոնը, թեեւ 2026 թվականին այն, ամենայն հավանականությամբ, կզսպվի էներգակիրների բարձր գներով, որոնք մեծացնում են գնաճը եւ կրճատում բնակչության իրական եկամուտները, ինչպես նաեւ ավելի խիստ ֆինանսական պայմաններով: Քանի որ ապրանքների շուկայում գների ճնշումը թուլանում է, կանխատեսվում է աստիճանական վերականգնում: Ակնկալիքների համաձայն ՝ զուտ արտահանումը կշարունակի զսպող ազդեցություն ունենալ տնտեսական աճի վրա ՝ եվրագոտում ակտիվության դանդաղման ֆոնին, որից հետո այն կսկսի աստիճանաբար ամրապնդվել 2027-2028 թվականներին՝ վերականգնմանը զուգընթաց:
ՀԲ-ի կանխատեսմամբ ՝ գնաճը 2026 թվականին կաճի էներգակիրների և սննդամթերքի ավելի բարձր գների ազդեցության ներքո, որից հետո 2027-2028 թվականներին այն կդանդաղի՝ ապրանքահումքային շուկաներում գնային ճնշման թուլացման հետ մեկտեղ: Կանխատեսվում է, որ էներգակիրների գների փոխանցման ազդեցությունը գնաճի վրա ավելի ցայտուն կլինի էներգաարտադրող երկրներում, որոնք ունեն սպառողական գների ինդեքսում էներգետիկ բաղադրիչների մեծ մասնաբաժին, ինչպիսիք են Հայաստանը, Վրաստանը և Սերբիան: Այս ֆոնին ենթադրվում է, որ դրամավարկային քաղաքականությունը կմնա կոշտ ՝ շարունակվող գնաճային ճնշումների պայմաններում ։
ՀԲ-ն ակնկալում է, որ ԵԿԱ տարածաշրջանի տնտեսությունների մեծ մասում բյուջետային քաղաքականությունը 2026-2028թթ. ընթացքում, ընդհանուր առմամբ, կաջակցի տնտեսական աճին: ՀԲ - ի կանխատեսումների համաձայն, բյուջեների պակասուրդը կմնա բարձր՝ ծախսերի շարունակական ճնշման ֆոնին, ներառյալ պաշտպանական ծախսերը եւ ժամանակավոր տնտեսական միջոցները, ինչպիսիք են ներքին սուբսիդիաները եւ գների կարգավորման միջոցառումները, որոնք կոչված են մեղմելու էներգակիրների ավելի բարձր գների ազդեցությունը: Սահմանափակ ֆիսկալ տարածքը, հավանաբար, կնեղացնի իշխանությունների ՝ այս ցնցումը կլանելու հնարավորությունները ։ Շատ երկրներում սպասվող ընտրությունները անորոշություն են ավելացնում բյուջետային հեռանկարներին ։
Ածխաջրածինների վաճառքից ստացված ավելի բարձր եկամուտներն օգնում են բյուջեի համախմբման նրանց ջանքերին: Այնուամենայնիվ, դա չի նշանակում, որ նրանք պետք է ավելի շատ ներդրումներ կատարեն: Կանխատեսվում է, որ ԵԿԱ տարածաշրջանի միջին պետական պարտքը մինչև 2027 թվականը կաճի մինչև ՀՆԱ-ի մոտ 40% - ը:
ՀԲ-ի կանխատեսմամբ ՝ էներգիա ներմուծող երկրների արտաքին տնտեսական հաշվեկշիռները կվատթարանան 2026 թվականին ՝ արտացոլելով էներգակիրների ավելի բարձր ծախսերը եւ արտաքին պահանջարկի թուլացումը, որն առաջացել է, հիմնականում, եվրոգոտու ակտիվության դանդաղման պատճառով: Էներգակիրների բարձր գները, հավանաբար, ամենամեծ բացասական ազդեցությունը կունենան Հայաստանի, Վրաստանի, Մոլդովայի և Թուրքիայի վրա, որտեղ էներգիայի զուտ ներմուծումը գերազանցում է ներքին էներգասպառման 70% - ը: Ընթացիկ հաշվի արդեն իսկ զգալի դեֆիցիտ ունեցող տնտեսությունները (Մոլդովա, Չեռնոգորիա և Ուկրաինա) հատկապես խոցելի են մնում առևտրի պայմանների վատթարացման նկատմամբ ։ Եվրագոտու տնտեսության դանդաղ աճը, ամենայն հավանականությամբ, զսպող ազդեցություն կունենա արտադրական արդյունաբերության արտահանման վրա, հատկապես Կենտրոնական Եվրոպայում և Արևմտյան Բալկաններում: Ընդ որում, ինչպես ակնկալում է ՀԲ-ն, էներգակիրներ արտահանող երկրները ընթացիկ գործառնությունների հաշվի ավելի ամուր դիրքեր կարձանագրեն։ Այս արտաքին ճնշման գործոնները, ՀԲ-ի կանխատեսմամբ, կթուլանան 2027-2028 թվականներին հումքային ապրանքների գների նվազման և եվրագոտու տնտեսության աստիճանական վերականգնման ֆոնին ։
Արտաքին տնտեսական հաշվեկշիռների վրա ազդելու են նաև զբոսաշրջությունը, դրամական փոխանցումները և առևտրում տեղի ունեցող կառուցվածքային տեղաշարժերը ։ Ակնկալվում է, որ զբոսաշրջության աճի տեմպը կդանդաղի հետհավարակային վերականգնման համեմատ, մինչդեռ, դրամական փոխանցումների ներհոսքը, որը կտրուկ աճել է ռուսական ներխուժումից հետո և աջակցել սպառմանը (հատկապես Կենտրոնական Ասիայում), կայունանում է Ռուսաստանում ավելի թույլ տնտեսական աճի ֆոնին: ՀԲ-ն նաեւ ակնկալում է, որ ածխածնի սահմանային ճշգրտման մեխանիզմը կսկսի աստիճանաբար փոխել Արեւմտյան Բալկաններում առեւտրի կառուցվածքը ՝ ազդելով ԵՄ-ում ածխածնով հարուստ արտահանման կազմի եւ մրցունակության վրա:
Նշենք, որ Հայաստանի Կենտրոնական բանկի ՝ ս.թ. մարտին թարմացված կանխատեսման համաձայն ՝ ՀՆԱ աճը 2026 թվականին կլինի 7,1-4,7% միջակայքում, այնուհետև 2027 թվականին ՝ 5,7 - 5,3% ։ ԱՄՀ-ն, թարմացնելով իր կանխատեսումը ս.թ. հունիսի առաջին տասնօրյակի ավարտին, Հայաստանի համար 2026 թվականին ՀՆԱ-ի 5,3 տոկոս աճ է ակնկալում ՝ 2027 թվականին տեմպերի արագացմամբ մինչև 5,5 տոկոս: Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկը (ՎԶԵԲ), հունիսի սկզբին թարմացնելով կանխատեսումը, 2026 և 2027 թվականներին ակնկալում է Հայաստանի ՀՆԱ-ի 5,5% աճ: Fitch Ratings - ը ս.թ. հունվարին թարմացված կանխատեսմամբ Հայաստանի տնտեսության աճի կայուն հեռանկարներ է ակնկալում ՝ 2026-2027 թվականներին 5% - ից բարձր ։ S&P Global Ratings-ը ս.թ. փետրվարին թարմացված կանխատեսման մեջ հնչեցրել է Հայաստանի ՀՆԱ աճի դանդաղումը 2026 թվականին մինչև 5,3%, այնուհետև 2027 թվականին մինչև 4,8%, որից հետո 2028 թվականին տեմպերը մի փոքր արագացել են մինչև 5%: Ասիական զարգացման բանկը (ԱԶԲ), իր ապրիլյան կանխատեսմամբ, Հայաստանի համար 2026 թվականին կանխատեսել է ՀՆԱ-ի 5,5 տոկոս աճ ՝ 2027 թվականին տեմպերի արագացմամբ մինչև 5,7 տոկոս: Հայաստանի 2026 թվականի պետբյուջեի նախագծում ՀՆԱ - ի 5,4 տոկոս աճ է ամրագրված՝ մինչեւ 11.9 տրիլիոն դրամ (ավելի քան 32.2 մլրդ դոլար)։
