ԱրմԻնֆո. Հայաստանի համար անհրաժեշտ է բարձր հզորության ատոմային էներգաբլոկ: Այս մասին ԱրմԻնֆոյի թղթակցի հետ զրույցում հայտնել է ՄԱԿ-ի էներգետիկայի ազգային փորձագետ Արա Մարդջանյանը՝ մեկնաբանելով ԳԿ «Ռոսատոմ»-ի գլխավոր տնօրեն Ալեքսեյ Լիխաչովի հայտարարությունը, որ ԳԿ-ն կարող է հանրապետությանը առաջարկել բարձր կամ միջին հզորության բլոկներ:
Նախորդ օրը Լիխաչովը «Իննոպրոմ 2026» ցուցահանդեսի շրջանակներում լրագրողների հետ զրույցում նշել է, որ այժմ Հայաստանում 30%-ը էլեկտրաէներգիայի ատոմային է, սակայն պահանջարկը աճում է, և շատ հավանական է, որ առաջիկա տասնամյակներում Հայաստանում էլեկտրաէներգիայի հզորությունների դեֆիցիտը կհասնի նույնիսկ 1 ԳՎտ-ի: «Դրան պետք է պատրաստ լինել: Եվ մեր պատասխանը՝ բարձր կամ միջին հզորության կայան, մեկ կամ երկու բլոկ, որոնք տասնամյակներով կլրացնեն առաջիկա էներգետիկ դեֆիցիտները»,- ասել է Ռոսատոմի ղեկավարը՝ հավելելով, որ Հայաստանի ատոմային կարողությունների և ատոմային արդյունաբերության առկայությունը երկրի համար «որակյալ տնտեսության նշան է, որակյալ արդյունաբերության նշան է»:
Այս կապակցությամբ Արա Մարդջանյանը նշել է, որ այն պայմաններում, երբ երկրում ակտիվ զարգանում է էլեկտրոտրանսպորտը, վերամշակող արդյունաբերությունը, հանքարդյունաբերությունը, տեղեկատվական և բարձր տեխնոլոգիաները, տվյալների կենտրոնները և այլն, նոր բարձր հզորության ատոմային բլոկի հարցը ձեռք է բերում վճռորոշ նշանակություն: Եվ ինչպես ընդգծել է փորձագետը, նախապատվությունը պետք է տրվի ռուսական նախագծի ՎՎԷՌ-12000 ռեակտորով բլոկին, քանի որ այդ ռեակտորը լավ ծանոթ է հայկական ատոմային մասնագետներին: Մարդջանյանը ընդգծել է, որ բլոկի վերաբերյալ որոշումը պետք է ընդունվի հնարավորինս շուտ՝ կամ այս տարվա վերջում, կամ հաջորդ տարվա սկզբին, քանի որ ժամանակը արդեն սեղմում է: Փորձագետը հիշեցրել է, որ ներկայումս գործող երկրորդ էներգաբլոկում Հայկական ԱԷԿ-ում ընթանում են աշխատանքներ նրա շահագործման ժամկետը մինչև 2036 թվականը երկարացնելու ուղղությամբ՝ հնարավորությամբ ևս 10 տարի երկարաձգելու, և այս հնարավորությունը պետք է օգտագործել որոշում ընդունելու, ֆինանսավորման աղբյուրներ որոնելու և նախագծի իրականացման մեկնարկի համար:
Խոսելով իշխանությունների դիրքորոշման մասին՝ կապված փոքր մոդուլային ռեակտորներով ատոմային կայաններ կառուցելու մտադրությունների հետ, փորձագետը հիշեցրել է, որ ՀՀ վարչապետի հանձնարարությամբ ստեղծված միջգերատեսչական աշխատանքային խումբը նոր ատոմային էներգաբլոկի կառուցման հարցում դեռ չի արտահայտել իր դիրքորոշումը նոր ԱԷԿ-ի մոդելի և հզորության վերաբերյալ: «Այս պատճառով բոլոր խոսակցությունները ՄՄՌ-ով ԱԷԿ կառուցելու անհրաժեշտության մասին միայն բարեխղճորեն ցանկություններ են թվում և ավելի քաղաքական, քան տեխնիկա-տնտեսական բնույթ ունեն:
Բացի այդ, չպետք է մոռանալ, որ ներկայում աշխարհում գործում են միայն երկու ՄՄՌ կայան՝ ռուսական լողացող ԱԷԿ «Միխայիլ Լոմոնոսովը» և Չինաստանում գտնվող բլոկը: Ներկայում մշակվում են ևս երկու ՄՄՌ-ով ԱԷԿ նախագծեր՝ նույն Ռուսաստանում և Չինաստանում: Մյուս բոլոր երկրներում նախագծերը դեռևս մոտ չեն լիցենզավորման փուլին: ԱՄՆ-ում նմանատիպ առաջին կայանները, որոնք ուղղված են էներգետիկային, այլ ոչ թե սուզանավերի համար, կհայտնվեն ոչ շուտ քան 2050 թվականին: Մենք չենք կարող այդքան երկար սպասել»,- նշել է Արա Մարդջանյանը:
Նշենք, որ ապրիլի 1-ից Հայկական ԱԷԿ-ի երկրորդ էներգաբլոկը գտնվում է հինգամսյա դադարով, որի ընթացքում իրականացվում են ինչպես պլանային կանխարգելիչ միջոցառումներ, այնպես էլ շահագործման ժամկետը մինչև 2036 թվականը երկարացնելու աշխատանքներ: Այս աշխատանքների արդյունքում բլոկի հզորությունը կբարձրանա 10 տոկոսով, իսկ անվտանգության մակարդակը կբարձրանա որակապես նոր մակարդակի: ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հանձնարարությամբ 2023 թվականից գործում է միջգերատեսչական աշխատանքային խումբ նոր ատոմային էներգաբլոկի կառուցման համար: 2024 թվականի հոկտեմբերին նաև ստեղծվել է փոխվարչապետ Մգեր Գրիգորյանի գլխավորությամբ աշխատանքային խումբ՝ ՄԱԳԱՏԷ-ի և միջազգային գործընկերների հետ համագործակցության համակարգման համար: Միջգերատեսչական խմբի հիմնական խնդիրներն են նոր էներգաբլոկի կառուցման կամ փոքր մոդուլային ռեակտորների ներդրման հնարավորությունների վերլուծությունը:
Նախկինում Հայաստանում քննարկվել է մի քանի փոքր մոդուլային ատոմային ռեակտորների՝ 50-60 ՄՎտ հզորությամբ կառուցման հնարավորությունը: Նույնիսկ դիտարկվել է դրանց կառուցումը երկրի մի քանի շրջաններում: Սակայն այս ուղղությամբ ամենակարևոր խնդիրներից մեկը հայկական ատոմային մասնագետների կողմից այդ ռեակտորների կառավարումը չունենալն է: Այնուամենայնիվ, ինչպես նախկինում հայտարարել է Նիկոլ Փաշինյանը, հանրապետությունը սկզբունքային որոշում է ընդունել կառուցել մոդուլային տիպի ատոմային ռեակտոր: Միևնույն ժամանակ, մոդուլային ատոմային կայանի արտադրող երկիրը, ըստ հայկական իշխանությունների հավաստիացումների, կորոշվի 2026-2027 թվականներին:
