ԱրմԻնֆո. Հայաստանի արտաքին առևտրում ԵՄ-ի մասնաբաժինը 2026 թվականի առաջին կիսամյակում աճել է մինչև 17.8% (մեկ տարի առաջվա 12.1%-ի համեմատ), մինչդեռ ԵԱՏՄ-ի մասնաբաժինը նվազել է մինչև 29.4% (մեկ տարի առաջվա 36.3%-ի համեմատ): ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի տվյալներով՝ ԵՄ-ի հետ արտաքին առևտրաշրջանառությունը տարեկան կտրվածքով արագացել է՝ 9.5%-ից հասնելով 46.2%-ի՝ հասնելով 1.7 միլիարդ դոլարի, մինչդեռ ԵԱՏՄ-ի հետ այն դանդաղել է 53.7%-ից մինչև 19%՝ կազմելով 2.8 միլիարդ դոլար: Ավելին, ԵԱՏՄ երկրներից ծավալների անկում է գրանցվել միայն Ռուսաստանում, մինչդեռ ԵՄ երկրների մեծ մասը որոշել է ավելացնել ծավալները։
Դրանք են՝ Գերմանիան, Բուլղարիան, Իտալիան, Ֆրանսիան, Բելգիան, Լեհաստանը, Իսպանիան, Ավստրիան, Լիտվան, Չեխիան, Կիպրոսը, Սլովակիան, Հունգարիան և Պորտուգալիան, և դրանցից շատերը՝ զգալիորեն։
Մասնավորապես, ԵԱՏՄ-ի մասնաբաժինը արտահանման մեջ 37.5%-ից աճել է մինչև 38.6% (Ռուսաստանի շնորհիվ՝ 34.8%-ից մինչև 35.8%), իսկ ԵՄ-ի մասնաբաժինը 7.8%-ից աճել է մինչև 15%, մինչդեռ ներմուծման մեջ ԵԱՏՄ-ի մասնաբաժինը նվազել է 35.5%-ից մինչև 24.3% (Ռուսաստանի Դաշնության շնորհիվ՝ 34.6%-ից մինչև 22.8%), իսկ ԵՄ-ի մասնաբաժինը 14.8%-ից մինչև 19.2%: Մնացած երկրների, որոնք ներկայացնում են առաջատար հնգյակը, մասնաբաժնի ծածկույթը փոխվել է հետևյալ կերպ. Չինաստանը իր մասնաբաժինը արտահանման մեջ 7.8%-ից մեծացրել է մինչև 15.3% և պահպանել է իր մասնաբաժինը ներմուծման մեջ 15.4% մակարդակի վրա. ԱՄԷ-ն զգալիորեն կրճատել է իր մասնաբաժինը արտահանման մեջ 29.6%-ից մինչև 8.2% և հետագայում կրճատել է իր աննշան մասնաբաժինը ներմուծման մեջ 0.7%-ից մինչև 0.4%: Գերմանիան արտահանման մեջ իր բաժինը 1.4%-ից մեծացրել է մինչև 1.6%, իսկ ներմուծման մեջ՝ 2.8%-ից մինչև 3.8%: Բուլղարիան արտահանման մեջ իր բաժինը ավելի զգալիորեն՝ 0.8%-ից մինչև 5.2%, մեծացրել է, քան ներմուծման մեջ իր բաժինը՝ 0.2%-ից մինչև 0.7%: Միացյալ Նահանգները շարունակել է ներմուծման մեջ իր բաժինը 2.6%-ից մինչև 3.9% ավելացնել, միաժամանակ փոքր-ինչ նվազեցնելով արտահանման մեջ իր բաժինը 0.7%-ից մինչև 0.6%: Իրաքը արտահանման մեջ իր բաժինը 4.7%-ից կրճատել է մինչև 5.2%, միաժամանակ պահպանելով ներմուծման չնչին 0.02%-ը: Իրանը ներմուծման մեջ իր բաժինը 5%-ից մեծացրել է մինչև 5.3%, միաժամանակ պահպանելով ներմուծման մեջ իր բաժինը 1.2%-ի վրա:
Առաջատար հինգ արտահանողներն են՝ Ռուսաստանը, Չինաստանը, ԱՄԷ-ն, Բուլղարիան և Իրաքը՝ ընդհանուր 2.4 միլիարդ դոլար ծավալով: Առաջատար հինգ ներմուծողներն են՝ Ռուսաստանը, Չինաստանը, Իրանը, ԱՄՆ-ն և Գերմանիան՝ ընդհանուր 3.1 միլիարդ դոլարից ավելի ծավալով: Ռուսաստան և ԱՄԷ թե՛ արտահանումը, թե՛ ներմուծումը նվազում են: Չինաստանում արտահանումը զգալիորեն աճել է, սակայն ներմուծման աճը կտրուկ դանդաղել է: Գերմանիայում արտահանման աճի կտրուկ դանդաղում է գրանցվել, մինչդեռ ներմուծումը վերականգնվել է անկումից մինչև ուժեղ աճ: Միացյալ Նահանգներում արտահանման անկման արագացումը ուղեկցվել է ներմուծման անկումից վերականգնումով՝ մինչև ուժեղ երկնիշ աճ: Բուլղարիայում թե՛ արտահանումը, թե՛ ներմուծումը զգալիորեն աճել են: Իրաքում արտահանման զգալիորեն դանդաղ աճը ուղեկցվել է ներմուծման կտրուկ արագացող աճով: Իրանի ուղղությամբ նկատվում է արտահանման անկման դանդաղում և ներմուծման երկնիշ աճի արագացում:
ՀՀ-ի հինգ խոշորագույն առևտրային գործընկերների՝ Ռուսաստանի, Չինաստանի, Իրանի, ԱՄԷ-ի և Գերմանիայի բաժինը 2026 թվականի հունվար-ապրիլ ամիսների 65%-ից կամ 6.3 միլիարդ դոլարից նվազել է մինչև արտաքին առևտրի ընդհանուր շրջանառության 53%-ը (2025 թվականի առաջին կիսամյակի 65%-ից կամ 6.3 միլիարդ դոլարից), բացարձակ արժեքով կազմելով 5.1 միլիարդ դոլար: Դրանցից երկուսը՝ Ռուսաստանը և ԱՄԷ-ն, շարունակեցին անկում ապրել համապատասխանաբար 20.9% և 72.8% (նախորդ տարվա 54.8% և 69.4% անկման համեմատ): Ավելին, Չինաստանի և Գերմանիայի հետ արտաքին առևտրի ծավալները աճել են 22.9% և 32.5% (մեկ տարի առաջ գրանցված 15% և 3.3% անկման համեմատ), մինչդեռ Իրանի հետ աճը արագացել է 6%-ից մինչև 8.4%:
Նկատի ունեցեք, որ ԵԱՏՄ երկրների շարքում Հայաստանի և Ղրղզստանի միջև արտաքին առևտրաշրջանառությունը զգալիորեն աճել է, տպավորիչ աճ է նկատվել ինչպես ներմուծման, այնպես էլ արտահանման ոլորտներում: Բելառուսի և Ղազախստանի հետ Հայաստանի արտաքին առևտրի աճը պայմանավորված է այդ երկրներից ներմուծման զգալի աճով: Հայաստանի արտաքին առևտրաշրջանառությունը ԱՊՀ երկրների հետ զգալիորեն աճել է Թուրքմենստանի և Ուզբեկստանի հետ՝ թե՛ արտահանման, թե՛ ներմուծման առումով, ինչը... Հայաստանի արտաքին առևտրաշրջանառությունը Ուկրաինայի հետ նույնպես բարելավվել է ներմուծման բարձր ակտիվության և արտահանման զգալիորեն աճի շնորհիվ։
Ընդհանուր առմամբ, 2026 թվականի առաջին կիսամյակում Հայաստանի արտաքին առևտրաշրջանառությունը հասել է 9.6 միլիարդ դոլարի՝ տարեկան անկման զգալի դանդաղումով 45%-ից մինչև 0.1%։ Մասնավորապես, ներմուծման դինամիկան բարելավվել է՝ 38.6% անկումից վերադառնալով 4% աճի, իսկ արտահանման անկումը զգալիորեն դանդաղել է՝ 52.8%-ից հասնելով 6.7%-ի՝ համապատասխանաբար հասնելով 6.1 միլիարդ դոլարի և 3.4 միլիարդ դոլարի։
Նշենք, որ 2026 թվականի հունիսի թարմացման համաձայն՝ ՀՀ Կենտրոնական բանկի կանխատեսման համաձայն, արտահանման և ներմուծման դինամիկան, 2025 թվականին անկումը 11-3.2%-ից մինչև 29.5-32.7% արագացնելուց հետո, 2026 թվականին կշարունակի անկման մեջ մնալ՝ աճի տեմպերը դանդաղելով մինչև 5.9-5.1% (արտահանման համար) և 4.2-5.8% (ներմուծման համար)։ Նախորդ մարտյան կանխատեսմամբ կանխատեսվում էր ինչպես արտահանման աճի վերսկսում՝ մինչև 25.5-28.5%, այնպես էլ ներմուծման՝ 36.7-34.9%։ Կենտրոնական բանկն այժմ 2027 թվականին ակնկալում է արտաքին առևտրի աճի վերսկսում. արտահանումը՝ 2.6-4.3%-ով, իսկ ներմուծում՝ 1.1-0.8%-ով։ Հունիսյան իր կանխատեսման մեջ Արժույթի միջազգային հիմնադրամը 2026 թվականին նշել է Հայաստանի արտահանման և ներմուծման դինամիկայի չնչին բարելավում՝ ակնկալելով երկնիշ անկումից վերականգնում մինչև շատ թույլ և գրեթե անփոփոխ 0.9-0.7% աճ (նախկինում կանխատեսված 2.2-2.1%-ի դիմաց)։ Այնուամենայնիվ, ԱՄՀ-ն զգալիորեն բարելավել է 2027 թվականին արտահանման և ներմուծման աճի իր կանխատեսումը՝ մինչև 5.5-6.3% (նախկինում կանխատեսված 3.4-3.7%-ի դիմաց)։
