Արմինֆո. Եվրոպական միությանը Հայաստանի Հանրապետության անդամակցության գործընթացի մեկնարկի մասին ընդունված որոշումը կասկածի տակ է դնում ԵԱՏՄ իրավասությունների լիարժեք իրացման հնարավորությունը: Այդ մասին ասվում է "Հայաստանի Հանրապետության նկատմամբ Եվրասիական տնտեսական միության մասին 2014 թվականի մայիսի 29-ի պայմանագրի գործողությունը կասեցնելու հնարավոր հետևանքների մասին" զեկույցում, որը հրապարակվել է ՌԴ կառավարության կայքում:
ԵԱՏՄ շրջանակներում տնտեսական համագործակցության զարգացման և, որպես հետևանք, ԵԱՏՄ անդամ պետությունների տնտեսությունների համար Հայաստանի Հանրապետության ընդունած որոշումից և դրա իրականացմանն ուղղված միջոցառումներից ռիսկերը, ըստ զեկույցի, բարձրացնում են Եվրասիական տնտեսական միությունում Հայաստանի Հանրապետության հետագա կարգավիճակի հարցը: Ընդ որում, Միության մյուս անդամները շահագրգռված չեն ԵԱՏՄ կազմից Հայաստանի Հանրապետության դուրս գալու հարցում ։ Սակայն վերջիններս իրավունք ունեն համատեղ որոշում ընդունել Հայաստանի Հանրապետության նկատմամբ Եվրասիական տնտեսական միության մասին 2014 թվականի մայիսի 29-ի պայմանագրի գործողությունը ժամանակավորապես կասեցնելու մասին։
Իսկ նման որոշում ընդունելու դեպքում, կատարված հաշվարկների արդյունքների հիման վրա, Հայաստանի Հանրապետության ավանդական արտահանման ապրանքների մատակարարումները ԵԱՏՄ կարող են նվազել 622,5 մլն դոլարով: Կանխատեսվող սցենարի իրականացման դեպքում այն կկազմի 949,4 մլն դոլար՝ նախկինի պես գրեթե 4 անգամ գերազանցելով 2015 թվականի ցուցանիշները, սակայն՝ զգալիորեն ցածր 2025 թվականի մակարդակից: Կորսվելու է 2015-2025 թվականներին ստացված աճի 46,7% - ը։
ԵԱՏՄ անդամ պետություններից Հայաստանի Հանրապետության ավանդական ներմուծման ապրանքների նկատմամբ տնտեսական մոդելավորումը թույլ է տալիս ներմուծման նվազում կանխատեսել 24-25%-ի միջակայքում (շինանյութեր, թեթև արդյունաբերության ապրանքներ) մինչև 29% (մեքենաներ և սարքավորումներ, Էլեկտրոնիկա): Նվազման միջին մակարդակը կկազմի 26.8%: Նշված ներածական կետերի դեպքում ԵԱՏՄ-ին Հայաստանի Հանրապետության անդամակցության կասեցման դեպքում ԵԱՏՄ անդամ պետություններից Հայաստանի Հանրապետություն ավանդական ներմուծման ապրանքների մատակարարումներն արժեքային արտահայտությամբ կնվազեն 547,5 մլն դոլարով ՝ 2 042,9 մլն դոլարից մինչեւ 1 495,4 մլն դոլար։
Կանխատեսվող սցենարի իրականացման դեպքում ներմուծումը կկազմի 1 495,4 մլն դոլար, նախկինի պես 2,3 անգամ գերազանցելով 2015 թվականի ցուցանիշները, սակայն զգալիորեն ցածր 2025 թվականի մակարդակից։ Կկորսվի 2015-2025 թվականների ընթացքում ստացված աճի 39,4% - ը։
Հայաստանի Հանրապետության կողմից ԵԱՏՄ անդամ պետություններից գազի ներմուծման սցենարային գնահատականը բխում է հազար խմ-ի դիմաց 300 դոլար գնից՝ մատակարարումների ֆիզիկական ծավալի պահպանմամբ: Հազար խմ-ի դիմաց գործող 177,5 դոլար բազային գնի համեմատ գնաճը կկազմի շուրջ 69%։ «Նշված գինը ինդիկատիվ բնույթ է կրում: Մատակարարվող գազի իրական պայմանագրային գինը, հաշվի առնելով գազի համաշխարհային շուկայում շուկայական կոնյունկտուրան, կարող է ավելի բարձր լինել ։ Նշված ներածական ծախսերի դեպքում Հայաստանի Հանրապետության կողմից գազի ներմուծումը արժեքային արտահայտությամբ, ի տարբերություն նախկինում դիտարկված խմբերի, կաճի 268,5 մլն դոլարով կամ 69% - ով ՝ 389 մլն դոլարից հասնելով 657,5 մլն դոլարի: Միևնույն ժամանակ, այդ աճը կուղեկցվի արտադրողների և տնային տնտեսությունների ծախսերի ավելացմամբ և միջնաժամկետ ու երկարաժամկետ հեռանկարում բացասաբար կանդրադառնա գնաճի և ՀՆԱ մակարդակի վրա", - ասվում է զեկույցում:
Արդյունքում՝ ԵԱՏՄ-ին Հայաստանի Հանրապետության անդամակցության կասեցման դեպքում ԵԱՏՄ անդամ պետությունների հետ Հայաստանի Հանրապետության համախառն ապրանքաշրջանառությունը 2025 թվականի համեմատ կկրճատվի 4 439,7 մլն դոլարով կամ 55,6%-ով՝ 7 990,6 մլն դոլարից մինչեւ 3 550,9 մլն դոլար։
ԵԱՏՄ-ից դուրս գալը, ինչպես նաև ապրանքաշրջանառության նվազումն անխուսափելիորեն կանդրադառնան միության անդամ պետությունների հետ ծառայությունների փոխադարձ առևտրի վրա: Առաջին հերթին, կնվազի ԵԱՏՄ անդամ պետություններ մատակարարվող տրանսպորտային, գործարար և ֆինանսական ծառայությունների նկատմամբ պահանջարկը։ 2025 թվականի տվյալներով՝ Հայաստանի Հանրապետության ծառայությունների արտահանումը ԵԱՏՄ անդամ պետություններ կազմել է 1 295 մլն դոլար, ծառայությունների ներմուծումը ԵԱՏՄ անդամ պետություններից՝ 787,6 մլն դոլար: Ծառայությունների համախառն շրջանառությունը ԵԱՏՄ անդամ պետությունների հետ կազմել է 2 082,6 մլն դոլար՝ Հայաստանի համար 507,4 մլն դոլարի դրական սալդոյի դեպքում:
Գնահատումների արդյունքները թույլ են տալիս կանխատեսել Հայաստանի Հանրապետությունից ԵԱՏՄ անդամ պետություններ ծառայությունների արտահանման 41,7% կամ 540,4 մլն դոլարով նվազում՝ 1 295-ից մինչև 754,6 մլն դոլար:
Զեկույցն անդրադարձել է նաև աշխատանքային միգրացիայի վրա ազդեցությանը։ Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի տվյալներով՝ 2025 թվականին ԵԱՏՄ անդամ այլ պետություններում աշխատանքային գործունեություն իրականացնող Հայաստանի Հանրապետությունից աշխատավորների թիվը կազմել է 126,9 հազար մարդ։ Նրանցից 124,6 հազար մարդ կամ 98,2%-ն աշխատել է Ռուսաստանի Դաշնությունում, 2,1 հազար մարդ ՝ Ղազախստանի Հանրապետությունում, 222 մարդ՝ Բելառուսի Հանրապետությունում, 22 մարդ ՝ Ղրղզստանի Հանրապետությունում։ ԵԱՏՄ-ին Հայաստանի Հանրապետության մասնակցության կասեցումը կհանգեցնի Միության երկրներում աշխատող Հայաստանի Հանրապետությունից աշխատանքային միգրանտների կողմից ԵԱՏՄ մասին պայմանագրով նախատեսված աշխատանքային գործունեության իրականացման ռեժիմի դադարեցման: Ի վերջո, դա կհանգեցնի միության անդամ պետություններից դրամական փոխանցումների ծավալների նվազման։ Դրա պատճառները կլինեն միության անդամ պետություններում Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների աշխատանքային գործունեության իրականացման պայմանների վատթարացումը, նրանց ֆինանսական ծախսերի աճը (օրինակ ՝ արտոնագրերի ձեռք բերման կամ բժշկական օգնություն ստանալու հետ կապված), ինչպես նաև առևտրատնտեսական գործառնությունների ծավալների ընդհանուր կրճատումը։
ԵԱՏՄ անդամ պետություններից Հայաստանի Հանրապետություն դրամական փոխանցումների հիմնական աղբյուրը Ռուսաստանն է: 2025 թվականին նրան բաժին է ընկել 3 878,3 մլն դոլար կամ ԵԱՏՄ երկրներից բոլոր մուտքային փոխանցումների 98,1 տոկոսը։ Ըստ գնահատումների արդդյունքների՝ դրամական փոխանցումների ակնկալվող մակարդակը կկազմի 1,85 մլրդ դոլար։
ԵԱՏՄ-ին երկրի մասնակցության կասեցման վերը նշված բոլոր բացասական հետևանքները կանդրադառնան նաև երրորդ երկրների հետ նրա առևտրի վրա: Առաջին հերթին, ԵԱՏՄ-ին Հայաստանի Հանրապետության մասնակցության կասեցումը Հայաստանի Հանրապետության համար կհանգեցնի ԵԱՏՄ-ի և երրորդ երկրների միջև առևտրային համաձայնագրերի գործողության կասեցման: Գնահատումների արդյունքներով ՝ Հայաստանի Հանրապետությունից ԵԱՏՄ-ից դուրս գտնվող երկրներ ապրանքների համախառն արտահանումը կնվազի 2 776 մլն դոլարով կամ 54,6%-ով՝ 5 086,8 դոլարից մինչեւ 2 310,8 մլն դոլար: Ապրանքների ներմուծումը կնվազի 1 704,6 մլն դոլարով կամ 21,1%-ով՝ 8 062,9 դոլարից մինչեւ 6 358,3 մլն դոլար:
Կատարված հաշվարկների արդյունքների համաձայն, ԵԱՏՄ-ում Հայաստանի Հանրապետության մասնակցության կասեցումը կարող է հանգեցնել երկրի ՀՆԱ-ի 15,6% (4,6 մլրդ դոլար), ապրանքների և ծառայությունների համախառն արտահանման 41,6% - ով (6 մլրդ դոլար), ապրանքների և ծառայությունների համախառն ներմուծման 27,1% - ով (4,8 մլրդ դոլար) կրճատման: Գնաճի աճը բազային մակարդակի նկատմամբ գնահատվում է 14,9 տ.կ., իսկ սպառման նվազումը՝ 14,6% (3,5 մլրդ դոլար)։
Զեկույցում հիշեցրել են, որ ԵԱՏՄ-ին Հայաստանի անդամակցությունից հետո ԱՄՆ դոլարով անվանական ՀՆԱ - ն (2015-2025թթ.) աճել է 2,8 անգամ ՝ 10,6-ից մինչեւ 29,2 մլրդ դոլար, բնակչության մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ն՝ 2,7 անգամ ՝ 3,5-ից մինչեւ 9,5 հազար դոլար։ Իրական արտահայտությամբ երկրի ՀՆԱ-ն 2015 թվականի համեմատ աճել է 71,5%-ով։
