Արմինֆո. Հայաստանից արտահանման մեջ գերակշռում է հանքային հումքը՝ 28%, իսկ ներմուծման մեջ՝ մեքենաներն ու մեխանիզմները՝ 27%՝ առաջինների ծավալի աճի կտրուկ արագացմամբ մինչև էական տեմպեր և երկրորդների դինամիկայի ելքով լճացումից մինչև բարձր երկնիշ աճ։ Այդ մասին են վկայում ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի 2026 թվականի հունվար-սեպտեմբեր ամիսների տվյալները։
Արտահանման մեջ երկրորդ, երրորդ և չորրորդ հորիզոնականները զբաղեցնում են մեքենաներն ու մեխանիզմները, պատրաստի սննդամթերքը և թանկարժեք մետաղները/քարերը, իսկ ներմուծման մեջ՝ ցամաքային/օդային/ջրային տրանսպորտային միջոցները, հանքային հումքը, պատրաստի սննդամթերքը: Արտահանման մեջ հինգերորդ տեղը զբաղեցրել են ոչ թանկարժեք մետաղները/քարերը, իսկ ներմուծման մեջ՝ քիմիական արդյունաբերության արտադրանքը։
Ընդհանուր առմամբ՝ առաջատար հինգ դիրքերի տեսակարար կշիռը արտահանման մեջ կազմում է 82,4% (4,3 մլրդ դոլար), իսկ ներմուծման մեջ՝ 63,7% (6,2 մլրդ դոլար)։ Ընդ որում, թանկարժեք մետաղները / քարերը շարունակում են էապես կրճատվել և արտահանման, և ներմուծման մեջ՝ կորցնելով ներմուծման առաջնայնությունը դեռևս անցյալ տարի՝ այն փոխանցելով մեքենաներին և մեխանիզմներին, և հետագայում դուրս մնալով առաջատար հնգյակից, իսկ այժմ նաև արտահանման մեջ զիջելով առաջատարությունը հանքային հումքին և հազիվ մնալով առաջին հնգյակում։ Հատկանշական է, որ արտահանման առաջատար հինգ հոդվածների շարքում հայտնված ոչ թանկարժեք մետաղների/քարերի տարեկան դինամիկան 9,9% անկումից հասել է 6,9% աճի, իսկ ներմուծման 2-րդ և 5-րդ հորիզոնականները զբաղեցրած ցամաքային/օդային/ջրային փոխադրամիջոցների և քիմիական արդյունաբերության արտադրանքի տարեկան աճը խիստ արագացել է. առաջինը՝ երկնիշ տեմպերի արագացմամբ ՝ 15,9% - ից մինչև 49,5%, իսկ երկրորդը ՝ չափավոր 7,6% - ից մինչև երկնիշ 26%:
Այսպես, հաշվետու ժամանակահատվածում (2026թ.հունվար-սեպտեմբեր) արտահանվել է ավելի քան 1.4 մլրդ դոլարի հանքային հումք, 941.96 մլն դոլարի (ընդհանուր ծավալի 18.2%) մեքենաներ և մեխանիզմներ, 850.2 մլն դոլարի(16.5%) պատրաստի սննդամթերք, 794.3 մլն դոլարի (15.4%) թանկարժեք մետաղներ/քարեր, 240.1 մլն դոլարի (4.7%) ոչ թանկարժեք մետաղներ/քարեր։ Ներկրվել են ավելի քան 2.6 մլրդ դոլարի մեքենաներ և մեխանիզմներ, 1.123 մլրդ դոլարի (ընդհանուր ծավալի 11.5%) ցամաքային/օդային/ջրային տրանսպորտային միջոցներ, 1.120 մլրդ դոլարի (11.4%) հանքային հումք, 751.4 մլն դոլարի (7.7%) պատրաստի սննդամթերք և 641.1 մլն դոլարի (6.5%) քիմիական արդյունաբերության արտադրանք:
Ուշադրություն դարձնենք արտահանման և ներմուծման ոլորտում այդ ապրանքների տարեկան դինամիկային։ Մասնավորապես, հանքային հումքի արտահանման աճը կտրուկ արագացել է մինչև զգալի 69,6% աճ ՝ ներմուծման աճի արագացմամբ մինչև 31,9%, իսկ պատրաստի սննդամթերքի աճը շարունակել է արագանալ ներմուծման մեջ մինչև 22,8%, ընդ որում, արտահանման մեջ դինամիկան ծավալելով երկնիշ աճից դեպի 3,2% անկում ։ Մեքենաների ու մեխանիզմների ներմուծումը լճացումից հասել է 35,7 տոկոս աճի, ընդ որում, արտահանման դինամիկան չնչին աճից ծավալելով դեպի 0,8 տոկոս անկում, իսկ թանկարժեք մետաղներն ու քարերը շարունակում են զգալիորեն կրճատվել և արտահանման, և ներմուծման մեջ՝ 53,2 - 65,6 տոկոսով, բայց՝ արդեն դանդաղած տեմպերով։ Ինչ վերաբերում է ցամաքային/օդային/ջրային փոխադրամիջոցների ներմուծմանը, ապա դրանց ծավալը տարեկան կտրվածքով աճել է 49,5%-ով, ընդ որում՝ տեմպերի արագացմամբ, եւ դրանց արտահանման զգալիորեն պակաս ծավալը զգալի անկումից հասել է երկնիշ աճի՝ 12,9%։ Ոչ թանկարժեք մետաղների/քարերի արտահանման դինամիկան անկումից հասել է 6,9% աճի՝ ներմուծման աճի մինչև 4,3% դանդաղմամբ: Քիմիական արդյունաբերության արտադրանքի ներմուծման աճն արագացել է մինչև երկնիշ 26%, ընդ որում, արտահանման դինամիկան ծավալվել է երկնիշ աճից մինչև 0,6% անկում։
Վիճակագրական տվյալների համաձայն, արտահանման ընդհանուր ծավալը 2026թ. հունվար-սեպտեմբերին հասել է 5.16 մլրդ դոլարի, իսկ ներմուծմանը՝ 9.79 մլրդ դոլարի։ Ընդ որում, արտահանման անկումը պահպանվել է, բայց՝ տարեկան տեմպերի խիստ դանդաղմամբ՝ 46.8% - ից մինչև 8%, մինչդեռ, ներմուծումը 33.4% անկումից հասել է 9.5% աճի։
Ըստ երկրների դասակարգման մեջ ԵԱՏՄ ուղղությամբ արտահանումն ու ներմուծումը կրճատվել է 10,7-22,4%-ով (ՌԴ ուղղությամբ 11,3-25,2% անկման պատճառով), ընդ որում, զգալիորեն ավելանալով ԵՄ ուղղությամբ՝ 51,2-48,4% - ով։ Ընդ որում, ԵՄ երկրների մեծ մասի ուղղությամբ զգալիորեն աճել է արտահանումը, իսկ որոշ երկրների ուղղությամբ՝ նաեւ ներմուծումը։ Հաշվետու ժամանակահատվածում արտահանման և ներմուծման աճ է արձանագրվել Միացյալ Թագավորության, Կորեայի և Վրաստանի ուղղությամբ, միայն ներմուծումը շարունակել է աճել ԱՄՆ-ի, Ճապոնիայի և Շվեյցարիայի ուղղությամբ, իսկ արտահանումը մի քանի անգամ աճել Է Բրազիլիայի ուղղությամբ: Կանադայի ուղղությամբ արտահանումը շարունակել է աճել երկնիշ տեմպերով, սակայն ներմուծումը սկսել է նվազել ։ ԱՊՀ երկրներից զգալիորեն աճել են արտահանումն ու ներմուծումը դեպի Ուկրաինա և Թուրքմենստան, իսկ Ուզբեկստանի ուղղությամբ մի քանի անգամ աճել է արտահանումը, և պահպավնել է ներմուծման երկնիշ աճը։ ԵԱՏՄ երկրների շարքում ծանրակշիռ կերպով մեծացրել են և արտահանման, և ներմուծման ծավալները Ղրղզստանի ուղղությամբ, իսկ միայն ներմուծումն էապես ավելացրել են Ղազախստանն ու Բելառուսը ։ Չինաստանի ուղղությամբ արտահանման դինամիկայի բարելավումը՝ անկումից դեպի էական աճ, ուղեկցվել է ներմուծման երկնիշ աճի պահպանմամբ, իսկ ԱՄՆ-ի ուղղությամբ հակառակ պատկերն էր դիտվում՝ ներմուծման ելք անկումից դեպի բարձր երկնիշ աճ՝ արտահանման անկման արագացման պայմաններում։
Արտահանման և ներմուծման գծով առաջին երկու դիրքերը զբաղեցնում են Ռուսաստանն ու Չինաստանը։ Այնուհետև արտահանման գծով առաջատար հնգյակում են ԱՄԷ - ն, Իրաքը և Բուլղարիան, իսկ ներմուծման գծով ՝ Իրանը, Գերմանիան և ԱՄՆ-ը:
