Արմինֆո. Բնապահպան հանրության հետ սեփական առաքելության պարզաբանումներով երկխոսություն ծավալելու փոխարեն՝ "Լիդիան Արմենիա" (Lidian Armenia) ոսկի արդյունահանող ընկերությունը, ամենայն հավանականությամբ, որդեգրել է դատական պաշտպանության միջոցով "սեփական անձեռնմխելիության" սկզբունքը: Հենց այդպես, "այսուհետեւ ընկերությունը հետեւողականորեն կպաշտպանի սեփական իրավունքները եւ "Ամուլսար " նախագծով հազարավոր շահագրգիռ կողմերի իրավունքները", - ասված է ընկերության հայտարարության մեջ:
Նշենք, որ "Լիդիան Արմենիա" ընկերությունը, որը տարիներ շարունակ "բնապահպանական հարկադիր դադարից" հետո միայն վերջերս է վերսկսել Ամուլսարի ոսկու հանքավայրի կառուցման և շահագործման աշխատանքները, արդեն երկրորդ դատական հայցն է ներկայացրել հայտնի բնապահպան-իրավագետ և փաստաբան Նազելի Վարդանյանի դեմ ՝ կրկին պահանջելով "հերքել զրպարտչական հայտարարությունները" իր հրապարակային ելույթներում: Ըստ ընկերության՝ այդ հայտարարությունները չեն համապատասխանում իրականությանը։ Դրանք, ընկերության ղեկավարության վարկածով, "ուղղված են "Լիդիան Արմենիայի" գործարար համբավի սևացմանը, "Ամուլսար" նախագծի վարկաբեկմանը և Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների շահերի խախտմանը ՝ հաշվի առնելով "Ամուլսար" նախագծի տնտեսական կարևորությունը երկրի և Ամուլսարը շրջապատող բնակավայրերի հետագա զարգացման համար":
«Այս հայցը ներկայացնելու նախաձեռնությունն ինքնանպատակ չէ: Որպես պատասխանատու ընկերություն՝ մենք պարտավոր ենք պաշտպանել "Ամուլսար" նախագծի հազարավոր շահագրգիռ կողմերի իրավունքները և համոզված ենք, որ խոսքի ազատության իրավունքը չի ենթադրում կեղծ տեղեկատվության տարածում, հասարակությանը մոլորության մեջ գցել և այլոց իրավունքների խախտում", - ասվում է ընկերության հաղորդագրության մեջ:
Հիշեցնենք, որ Նազելի Վարդանյանն իր ելույթներում, գնահատելով Fitch Ratings վարկանիշային գործակալության 2026-2027թթ. Հայաստանի տնտեսության աճի հիմնավորումը, անհամաձայնություն էր հայտնել, որ Հայաստանի ՀՆԱ աճը կմնա 5.0% - ից բարձր, ինչին կնպաստի նաև Ամուլսարի ոսկու հանքի բացումը, որն իր նպաստը կբերի ՀՆԱ-ի 1.25% աճին: Նա դա անվանել էր "հորինված նախընտրական թվեր"։ Ավելին, նրա կարծիքով, Ամուլսարում պաշարներ չկան։ Մեկ տոննայի համար 0,7 գրամ ոսկին ոչինչ է, սովորական երկրում (նման ցածր խտությամբ - խմբ.) այն չեն արդյունահանում։ Այն դեպքում, երբ ոսկին մեկ գրամից պակաս է, արդյունահանումն, ընդհանրապես, անարդյունավետ է, - հայտարարել էր նա։ - Թող հաշվեն ու տեսնեն, թե ինչ եկամուտներ, ծախսեր են լինելու, ինչ է մնալու պետությանը։ Ոչինչ չի մնալու: Դա սնանկացած կազմակերպություն է, որը գտնվում է սնանկացման գործընթացում: Նրա բոլոր ակտիվները, ունեցվածքը, ֆինանսական ռեսուրսները, բոլոր եկամուտներն ու հումքը, որոնք նա կստանա ապագայում, պատկանում են երկու ֆինանսական կորպորացիաներին: Ես չգիտեմ, թե ինչի վրա են նրանք հույս դնում: Նույնիսկ, եթե այդ թվերը ճիշտ են, եթե դրանք ստանան, ամեն ինչ կպատկանի այդ երկու կորպորացիաներին, այլ ոչ թե՝ մեր պետությանը", - ասել է Վարդանյանը։ Նրա կարծիքով, գոյություն ունի «Ամուլսարի» գործով Օնտարիո նահանգի դատարանի որոշում, որի համաձայն, "Լիդիան Ինթերնեյշնլ" ընկերությունը գտնվում է սնանկության գործընթացում, նրա բոլոր ակտիվները, ապագա հումքն ու միջոցներն ամբողջությամբ պատկանում են ամերիկյան "Օրիոն Մայն Ֆինանս" և Կանադական "Օսիսկո Գոլդ Ռոյալթիս" ընկերություններին: Նրանք այդ ընկերություններին պարտք են գումար, որը նրանք պետք է վերադարձնեն»: Բնապահպան-իրավաբանը չի կարծում, որ հանքը կշահագործվի, բայց պատճառված վնասը շատ մեծ է։ «Պայթյունների ժամանակ դեղին-նարնջագույն ամպ էր բարձրանում, մարդիկ շնչում էին այդ օդը, և դեռ ապագայում կխոսեն այն հիվանդությունների մասին, որոնցով մարդիկ վարակվել են»: Նա նաև հիշեցրել է, որ Բեռնի կոնվենցիայի քարտուղարության հայտարարությունը այդ տարածքում Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիների և բույսերի առկայության մասին խախտում է կոնվենցիան, և ցանկացած գործունեություն պետք է դադարեցվի: «Ոչ ոք դրան ուշադրություն չի դարձնում: Մի օր նրանք կբացատրեն այդ ամենը», - ասել է Նազելի Վարդանյանը։
Նշենք, որ Նազելի Վարդանյանն արդեն վաղուց է քննադատություններ հնչեցնում "Լիդիան Արմենիա" - ի էկոլոգիական քաղաքականության վերաբերյալ և առաջին շարքերում էր նրանց, ում փաստացի հաջողվել էր 2019 թվականին կասեցնել դրա աշխատանքը, ինչի կապակցությամբ ընկերությունում սկսվել էր պարտավորությունների վերակառուցվածքավորման, այդ թվում նաև կապիտալի վերակառուցվածքավորման "ցավոտ" գործընթաց:
Երկար դադարից հետո նախորդ տարվա աշնանը ընկերությունը վերսկսել է աշխատանքներն Ամուլսարի ոսկու հանքավայրում ՝ տարբեր ենթակառուցվածքների շինարարությունն ավարտելու նպատակով: Դրան նախորդել էր անցյալ տարվա փետրվարին Հայաստանի կառավարությունից 150 մլն դոլար ընդհանուր գումարի բյուջետային երաշխիքների ստացումը։ ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության և "Լիդիան Արմենիա" ՓԲԸ-ի միջև ստորագրված պայմանագրի համաձայն, 12 503 բաժնետոմս, որը համարժեք է ընկերության 5 հազար դրամ անվանական արժեքով սովորական բաժնետոմսերի 12.5% - ին, փոխանցվել է Հայաստանի Հանրապետության սեփականությանը: Վարկային երաշխիքների մասին փաստաթղթի կառավարության պարզաբանման մեջ ասվում է, որ «բյուջետային երաշխիքի տրամադրման հետ կապված ռիսկերը քննարկելու նպատակով BDO Advisory CJSC ընկերության կողմից իրականացվել է ընկերության ֆինանսական վճարունակության (կայունության) գնահատման ուսումնասիրություն:
BDO-ի հաշվետվության համաձայն, ընկերության բաժնետոմսերը (ներկայումս ընկերության բաժնետոմսերի 87,5% - ը) եւ ընկերության թույլտվությունը գրավադրված են 2015 թվականի նոյեմբերի 30-ին ստորագրված "Բաժնետոմսերի գրավի պայմանագրի" համաձայն, որը ստորագրվել է 2015 թվականի դեկտեմբերի 3-ին, " եւ " եւ "Ընդերքօգտագործման իրավունքների գրավի պայմանագրի" միջեւ, որը ստորագրվել է 2015 թվականի դեկտեմբերի 22-ին, գրավ են հանձնվել նաեւ ընկերության անշարժ եւ շարժական գույքը, ինչպես նաեւ «Ամուլսար» ծրագրի շրջանակներում ընկերության կողմից ցանկացած ձեւով, արդյունահանված կամ կորզված, իրացման ենթակա բոլոր մետաղական նյութերը, ներառյալ հանքաքարը կամ դրա հետագա մանրացման, վերամշակման կամ հարստացման արդյունքում ստացված ցանկացած այլ արտադրանք, ներառյալ հում և զտարկված ոսկին, որը պատկանում է ընկերությանը սեփականության իրավունքով:
Նման պայմաններում կառավարությունը, որպես բյուջետային երաշխիքի վճարման առնչությամբ առաջացած հետադարձ պահանջի ապահովման միջոց, նպատակահարմար է գտել ընդունել առևտրային բանկերի օգտին ձևակերպված հետագա գրավը՝ երաշխիքով ապահովված վարկային պարտավորության ապահովման համար", - ասված է կառավարության որոշման նախագծում:
Կառավարությունը, համադրելով բյուջետային երաշխիքի տրամադրման հետ կապված ռիսկերը և ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության կողմից գնահատված բյուջետային երաշխիքի տրամադրման դրական ազդեցությունը հանքարդյունաբերության և ՀՀ սոցիալ-տնտեսական զարգացման վրա, ինչպես նաև հաշվի առնելով միջազգային շուկայում ոսկու գները, նախաձեռնել է մինչև 150 մլն ԱՄՆ դոլարի չափով բյուջետային երաշխիքի տրամադրում ՀՀ գործող բանկային համակարգից մինչև հինգ տարի մարման ժամկետով վարկային միջոցների ներգրավման համար:
Ընդ որում, որպես երաշխիքի տրամադրման նախապայման նախատեսվում է, որ այն կտրամադրվի, եթե որոշումն ուժի մեջ մտնելու օրվանից վեց ամսվա ընթացքում ընկերությունը Ֆինանսների նախարարություն ներկայացնի անկախ աուդիտորական կազմակերպության կողմից հաստատված ընկերության ֆինանսական հաշվետվությունում ներառված հաշվեկշռային ակտիվների շուկայական արժեքի գնահատման հաշվետվություն, որը հավաստում է, որ երաշխիքի չափը չի գերազանցում երաշխիքի տրամադրման և երաշխիքի տրամադրման պահին Լիդիանի ֆինանսական հաշվետվությունում ներառված հաշվեկշռային ակտիվների շուկայական արժեքի 20% - ը:
Ինչպես ավելի վաղ հաղորդվել էր, Ամուլսարի նախագծի ընդհանուր արժեքը կազմում է 370 մլն դոլար: Հանքավայրի շահագործման ժամկետը 10 տարի 4 ամիս է, ընդ որում, տարեկան կտրվածքով նախատեսվում է արդյունահանել միջին հաշվով 200 հազար ունցիա ոսկի: Հանքավայրը Հայաստանում պաշարների մեծությամբ երկրորդն է։ Ընկերության տեղեկատվության համաձայն, հանքավայրը պարունակում է մոտ 73733 կգ ոսկի ՝ 0,78 գ / տոննայի միջին պարունակությամբ, ինչպես նաև 294.367 տոննա արծաթ՝ 9.29 գ / տոննայի միջին պարունակությամբ: Այն գտնվում է երկրի հարավ-արևելքում, Ջերմուկ առողջարանային քաղաքից 13 կմ հեռավորության վրա, Արփա և Որոտան գետերի միջնամասում։
Նշենք, որ 2023թ. սեպտեմբերին "Լիդիան Արմենիա" ՓԲԸ-ի մեծամասնական բաժնետերը (87.5%) օֆշորային Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներում գրանցված United Gold Arm III ընկերությունն է։ Որպես հայկական ընկերության վերջնական շահառու հանդես է գալիս գործարար, Ավստրալիայի քաղաքացի Ժաստին Մայքլ Դիբը (Justin Michael Dibb), որն իր ղեկավարած Allied Gold Corp Limited ընկերության միջոցով շուրջ 20 տարվա բիզնես ունի Աֆրիկայի լեռնահանքային ճյուղում: Ընկերությունը ղեկավարում է երեք արտադրական ակտիվների և զարգացման նախագծերի պորտֆել, որոնք տեղակայված են Կոտ դ ' Իվուարում, Մալիում և Եթովպիայում: Ընկերության պորտֆելում են Սադիոլայի ոսկու հանքավայրերը, Կոտ դ ' Իվուարը համալիրը եւ Կուրմուկ նախագիծը:
Անկախ փորձագետների կարծիքով, "Լիդիան Արմենիա" ընկերության որդեգրած "դատարաններում երկխոսության" նոր քաղաքականությունը պայմանավորված է ոչ միայն նախորդ տարիների "անհաջող" փորձով, այլ նաև այն հանգամանքով, որ ընկերությունը նախկինի պես կաշկանդված չէ բազմաթիվ ուղղակի և անուղղակի բաժնետերերի նկատմամբ հրապարակային պարտավորություններով և իր բաժնետոմսերը չի գնանշում ֆոնդային շուկաներում՝ ինչպես նախկինում: Որպես ընկերության հիմնական "կողմնակի վերահսկիչ", ըստ էության, հանդես է գալիս պետությունը, որի մոտ, այսպես թե այնպես, ավելի կամ պակաս չափով, նկատվում է "շահերի բախման" առկայություն գործարար գործընկերոջ՝ ի դեմս "Լիդիան Արմենիայի", և լայն հասարակայնության միջև:
