Արմինֆո.Այժմ Հայաստանի իշխանությունները բանակցություններ են վարում ատոմակայանի համար արտասահմանյան վառելիքի մատակարարման շուրջ և իրականացնում են չհամաձայնեցված աշխատանքներ՝ արևմտյան կապալառուների ներգրավմամբ։ Այս մասին հայտարարել է ՌԴ Անվտանգության խորհրդի (ԱԽ) քարտուղար Սերգեյ Շոյգուն։
«Լավ եմ հիշում, թե ինչպիսի սարսափելի էներգետիկ ճգնաժամ էր ապրում Հայաստանը 90-ականներին, և թե ինչպես մենք, չնայած երկրում տիրող ծանր իրավիճակին, օգնեցինք վերագործարկել Հայկական ԱԷԿ-ը, որի մասնաբաժինն էներգետիկ հաշվեկշռում ներկայումս կազմում է 30%։ Այժմ Հայաստանի իշխանությունները բանակցություններ են վարում դրա համար արտասահմանյան վառելիքի մատակարարման շուրջ և իրականացնում են չհամաձայնեցված աշխատանքներ՝ արևմտյան կապալառուների ներգրավմամբ։ Այդպես կարելի է ոչ միայն զրկվել երաշխիքներից, այլև գործը հասցնել աղետի», - ասված է Շոյգուի մեկնաբանության մեջ, որը տարածել է նրա մամուլի ծառայությունը։
Հիշեցնենք, որ ընթացիկ տարվա մայիսին Հայկական ԱԷԿ-ը կանգնեցվել է պլանային նախազգուշական վերանորոգման՝ հինգ ամիս ժամկետով։ Այդ ժամանակահատվածում ռուսական «Ռոսատոմ» պետական կորպորացիայի մասնագետների աջակցությամբ կիրականացվեն հիմնական աշխատանքները՝ Հայկական ԱԷԿ-ի երկրորդ էներգաբլոկի շահագործման ժամկետի երկարաձգման երկրորդ ծրագրով։ Այս խնդրի լուծմանը կուղղվի 65 միլիոն դոլար, որը խնայվել է երկարաձգման առաջին ծրագրի արդյունքներով։ Հավելենք, որ ավելի վաղ երկրի իշխանությունները հայտարարել էին փոքր մոդուլային ռեակտորներով ԱԷԿ կառուցելու մասին հայեցակարգային որոշման ընդունման մասին։
Այնուամենայնիվ, չի հաղորդվել, թե որ երկրի ռեակտորների մասին է խոսքը։ Այս ոլորտի փորձագետները մտահոգությամբ ենթադրում են, որ Հայաստանի իշխանությունները մտադիր են կառուցել ամերիկյան տիպի ռեակտորներ այնպիսի պայմաններում, երբ ԱՄՆ-ը գործնականում գետնի վրա դեռևս ոչ մի տեղ նման ռեակտոր չի կառուցել։ Նկատենք, որ երեք տարի առաջ Եվրոպային և Եվրասիային ամերիկյան կառավարության օգնության ծրագրերի համակարգող Մարիա Լոնգին հայտնել էր, որ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները դիտարկում են Հայաստանում և Եվրասիայի այլ պետություններում փոքր մոդուլային միջուկային ռեակտորների կառուցման տարբերակը՝ «ձգտելով ամրապնդել նրանց էներգետիկ անկախությունը»։ Նա հավելել էր, որ մի շարք երկրներում, ներառյալ Հայաստանը, ԱՄՆ-ը գնահատում է փոքր մոդուլային միջուկային ռեակտորների ստեղծման հնարավորությունը, որոնք կառուցվում են ամերիկյան տեխնոլոգիաների կիրառմամբ և կարող են հանգեցնել ավելի մեծ էներգետիկ անկախության թե՛ Ռուսաստանից, թե՛ Չինաստանից։
Մինչդեռ, ներկայումս երկրում գործող Հայկական ԱԷԿ-ի երկրորդ էներգաբլոկում իրականացվում է դրա շահագործման ժամկետը 10 տարով՝ մինչև 2036 թվականը երկարաձգելու երկրորդ ծրագիրը։ Այս ժամանակահատվածում հանրապետությունում պետք է կառուցվի նոր ատոմային էներգաբլոկ։ Հայաստանում նոր ԱԷԿ-ի կառուցման հարցում հետաքրքրություն են ցուցաբերել այնպիսի երկրներ, ինչպիսիք են ԱՄՆ-ը, Ռուսաստանը, Հարավային Կորեան և Չինաստանը։ Դեռևս 2023 թվականի հուլիսին Հայաստանի կառավարությունը աշխատանքային խումբ էր գործուղել ԱՄՆ, որը ծանոթացել էր ամերիկյան միջուկային տեխնոլոգիաներին, փոքր մոդուլային ռեակտորներին և դրանց մշակումներին։
Փաշինյանը բազմիցս հայտարարել է, որ ընդունվել է ռազմավարական որոշում՝ փոքր մոդուլային ատոմակայան կառուցելու վերաբերյալ։ Ուշագրավ է, որ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի՝ փետրվարի 9-ին Հայաստան կատարած այցի ընթացքում ստորագրվել է քաղաքացիական միջուկային էներգետիկայի զարգացման գործում համագործակցությունը շարունակելու մասին 9 միլիարդ դոլարի համաձայնագիր, որի շրջանակներում Երևանը կստանա փոքր մոդուլային ռեակտորների տեխնոլոգիաներ։ Սակայն փետրվարի 11-ին խորհրդարանում, պատասխանելով ԱԺ փոխխոսնակ Ռուբեն Ռուբինյանի հարցին, թե ի վերջո երբ է փակվելու Մեծամորի ատոմային էլեկտրակայանը և ում հետ է Հայաստանը համագործակցելու նորի կառուցման հարցում, Փաշինյանը հայտարարել է, որ Հայաստանը դեռ ընտրություն է կատարում, թե ինչպիսի ատոմակայան կառուցի։
Ըստ նրա խոսքերի՝ Մեծամորի ատոմային էլեկտրակայանի շահագործման ժամկետը կարող է երկարաձգվել մինչև 2046 թվականը։ Նախկինում ենթադրվում էր, որ այդ ժամկետը կտևի մինչև 2036 թվականը։ Նրա խոսքով՝ այս ընթացքում կարող է որոշում կայացվել նոր կայանի կառուցման վերաբերյալ։
Նշենք նաև, որ համաձայն Հայաստանի Հանրապետության էներգետիկայի բնագավառի զարգացման ռազմավարական ծրագրի (մինչև 2040 թվականը) և դրա իրականացումն ապահովող ժամանակացույցի՝ Հայաստանը նախատեսում է մինչև 2040 թվականը արևային և քամու էլեկտրակայանների հզորությունը ընդհանուր առմամբ հասցնել առնվազն 2000 ՄՎտ-ի։ Արդյունքում, վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների օգտագործմամբ արտադրված էլեկտրաէներգիայի մասնաբաժինը էլեկտրաէներգիայի համախառն վերջնական սպառման մեջ 2030 թվականին, ներառյալ խոշոր հիդրոէլեկտրակայանները, կհասնի մոտ 50%-ի, իսկ մինչև 2040 թվականը՝ մոտ 60%-ի։
