Արմինֆո. Հայաստանում ռեզիդենտների վարկերի դոլարայնացման մակարդակը մեկ տարվա ընթացքում՝ 2026թ. մայիսին, 30,8%-ից բարձրացել է մինչև 32,1%, սակայն դա միայն աննշան է ազդել պորտֆելում գերակշռող դրամային բաղադրիչի վրա:
Նշենք, որ վարկերի դոլարայնացման մակարդակի պատմական առավելագույնը գրանցվել է 2016թ. փետրվարին՝ 64,4%, սակայն հաջորդ երեք տարիներին այդ գերակայությունը նվազել է, և արդեն 2019թ. մայիսին փոխանցումավազքն անցել է դրամային բաղադրիչին՝ 50,1%: Այդ պահից մինչև 2025թ. մայիս վարկային պորտֆելի դրամայնացման մակարդակը բարձրացել է մինչև 69,2%՝ 2026թ. հունիսին մի փոքր նվազելով մինչև 67,9%: Այս մասին են վկայում ՀՀ Կենտրոնական բանկի տվյալները, որոնք հաշվարկվել են բանկերի և վարկային կազմակերպությունների ցուցանիշների հիման վրա:
Միևնույն ժամանակ, կարգավորողը նշում է, որ ռեզիդենտների ավանդներում և փոխառություններում դոլարայնացման մակարդակը, 2015թ. օգոստոսին հասնելով պատմական առավելագույնին՝ 66,8%, այնուհետև չորս տարվա ընթացքում նվազել է, և արդեն 2019թ. հուլիսին փոխանցումավազքն անցել է դրամային բաղադրիչին, որի մակարդակն այդ պահից ի վեր 50,2%-ից բարձրացել է մինչև 67,7%՝ 2026թ. մայիսին (2025թ. մայիսի 64,6%-ի դիմաց): Դա կրճատել է արտարժութային ավանդների և փոխառությունների մասնաբաժինը փողի զանգվածում՝ 2016թ. հունվարի պատմական առավելագույն 55,2%-ից հասցնելով 27,8%-ի՝ 2026թ. մայիսին, այսինքն՝ դրամայնացման մակարդակն այս ժամանակահատվածում 44,8%-ից բարձրացել է մինչև 72,2% (2025թ. մայիսի 69,5%-ի դիմաց):
Մասնավորապես, ռեզիդենտ ֆիզիկական անձանց ցպահանջ ավանդներում դոլարայնացման մակարդակը ֆիզիկական անձանց ցպահանջ ավանդների ընդհանուր ծավալում պատմական առավելագույնին է հասել 2015թ. հունվարին՝ 56,4%, սակայն երկու տարի անց՝ 2018թ. հունվարին, դրամային և արտարժութային բաղադրիչները լիովին հավասարվել են: Այնուհետև այս պորտֆելում դոլարայնացման մակարդակն ավելի հաճախ նվազել է, քան աճել, ինչը շարունակվել է մինչև 2022թ. փետրվարը, երբ այս ցուցանիշը վերականգնել է իր գերակայությունը: Տարվա ընթացքում դրա հետագա աճը գրեթե վերադարձրել է այն պատմական առավելագույնին՝ 2023թ. փետրվարին հասնելով 55,8%-ի (2015թ. հունվարի ռեկորդային 56,4%-ի դիմաց): 2022 թվականին և մասամբ 2023 թվականին ֆիզիկական անձանց ցպահանջ ավանդներում դեպի արտարժութային բաղադրիչն այսպիսի հակումը բացատրվում էր Հայաստան մեծ թվով ռելոկանտների (հիմնականում Ռուսաստանից) ներհոսքով, որոնք ֆինանսական գործառնություններ, այդ թվում՝ դրամական փոխանցումներ իրականացնելու համար զանգվածաբար հաշիվներ էին բացում հայաստանյան բանկերում: Սակայն, երբ իրարանցումը մեղմացավ, ֆիզիկական անձանց ցպահանջ ավանդների դոլարայնացման մակարդակը նվազման միտում ընդունեց՝ 2024թ. մայիսին գերակշռող փոխանցումավազքը վերջնականապես հանձնելով դրամային բաղադրիչին՝ 50,3%: Այդ պահից ի վեր ռեզիդենտ ֆիզիկական անձանց ցպահանջ ավանդների դրամայնացման մակարդակն աճել է՝ 2026թ. մայիսին հասնելով 61%-ի (2025թ. մայիսի 58,1%-ի դիմաց):
Ռեզիդենտ ֆիզիկական անձանց ժամկետային ավանդներում դոլարայնացման մակարդակը պատմական առավելագույնին է հասել 2016թ. փետրվարին՝ 74,8%, որից հետո գրեթե վեց տարի տեղի է ունեցել նվազում՝ 2022թ. ապրիլին գերակայությունը փոխանցելով դրամային բաղադրիչին՝ 50,8%: Սակայն դա տևել է ընդամենը երեք ամիս, և արտարժութային բաղադրիչը նորից սկսել է գերակշռել. այդուհանդերձ, չնչին տարբերությունը և տատանումները վեր ու վար արդեն 2023թ. մայիսին թուլացրել են դրա դիրքերը՝ գերակայությունը փոխանցելով դրամային բաղադրիչին՝ 50,3%: Այդ պահից սկսած՝ ռեզիդենտ ֆիզիկական անձանց ժամկետային ավանդների դրամայնացման մակարդակը բարձրացել է՝ 2026թ. մայիսին հասնելով 61,4%-ի (2025թ. մայիսի 57,2%-ի դիմաց):
Նշենք, որ տուրբուլենտային 2022 թվականին վարկերի դոլարայնացման մակարդակի նվազումը պայմանավորված էր պասիվ վարկավորմամբ, որի փոխարեն բանկերը նախապատվությունը տվեցին ռելոկանտների արտարժութային գործառնություններից, նրանց թանկ գնով միջազգային քարտերի վաճառքից և դրամական փոխանցումների բարձրացված միջնորդավճարներից գերշահույթների ստացմանը: 2023 թվականին վարկային պորտֆելի ավելի արտահայտված դրամայնացմանը նպաստեց ռեզիդենտների համար արտարժութային հիփոթեքի օրենսդրական սահմանափակումը: Այստեղ հարկ է ուշադրություն դարձնել, որ բանկերի ընդհանուր վարկային պորտֆելում հիփոթեքի մասնաբաժինը վերջին երեք տարում 23%-ից նվազել է մինչև 20%՝ միևնույն ժամանակ սպառողական վարկերում նվազելով 50%-ից մինչև 47%, ինչն ուղեկցվել է ծավալի երկնիշ աճի դանդաղմամբ՝ 32%-ից մինչև 16%: Ընդ որում, ընդհանուր վարկային պորտֆելը, որը նախկինում պահպանվում էր հիփոթեքի բարձր ակտիվության շնորհիվ, սկսեց ավելի զուսպ արագանալ տարեկան աճի մեջ՝ այս ժամանակահատվածում 20%-ից հասնելով 28%-ի: Բանկերի հիփոթեկային պորտֆելում դրամային բաղադրիչի գերակշռությունն արդեն հասնում է 95,4%-ի (ռեզիդենտների վարկերի վերաբերյալ ԿԲ 2026թ. մայիսի տվյալներով):
ՀՀ ԿԲ տվյալներով՝ բանկերի կողմից ռեզիդենտների վարկավորման ծավալը 2026թ. հունիսին գերազանցել է 8,6 տրիլիոն դրամը: Մասնավորապես, դրամային վարկերը գերազանցել են 5,8 տրիլիոն դրամը, իսկ արտարժութայինները կազմել են 2,8 տրիլիոն դրամ՝ տարեկան աճի դանդաղմամբ ինչպես առաջինների դեպքում (28%-ից մինչև 26%), այնպես էլ երկրորդների (29%-ից մինչև 27%): Դրանց կառուցվածքում ամենամեծ ծավալը պահպանում են սպառողական վարկերը և հիփոթեքը (համատեղ ավելի քան 3,7 տրիլիոն դրամ, աճը՝ 21,4%): Տնտեսության ճյուղերի թվում արտարժութային վարկերն ավելի շատ նախընտրում են արդյունաբերության սեկտորը, առևտրի, հանրային սննդի/ծառայությունների, շինարարության, տրանսպորտի և կապի ոլորտները, իսկ ագրոսեկտորում, ընդհակառակը, գերակշռում են դրամային վարկերը:
Ավանդների կառուցվածքում, որոնք 2026թ. հունիսին գերազանցել են 7,8 տրիլիոն դրամը, 6,2 տրիլիոն դրամը ռեզիդենտների միջոցներն են, որոնց 67,6%-ը ներգրավված է դրամով։ Վերջիններիս ծավալի աճն արագացել է 19%-ից մինչև 31%, մինչդեռ ռեզիդենտների արտարժութային ավանդների աճն արագացել է ավելի զուսպ՝ 2%-ից մինչև 14%: Մասնավորապես, ռեզիդենտների ցպահանջ ավանդները կազմել են 2,6 տրիլիոն դրամ, իսկ ժամկետային ավանդները՝ 3,7 տրիլիոն դրամ՝ առաջինների տարեկան 18% և երկրորդների 28% աճով: Դա ռեզիդենտների ավանդների ընդհանուր պորտֆելի աճը պահպանել է 16% մակարդակում: Միևնույն ժամանակ, ոչ ռեզիդենտների ավանդները սկսել են կրճատվել՝ գերակշռող արտարժութային ավանդների անկման պատճառով (ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ դրամի հաշվարկային փոխարժեքը 30.06.2026թ. դրությամբ կազմել է 367,89 դրամ/$1):
