Արմինֆո. Ռուսաստանը իրավունք կունենա պահանջել փոխհատուցում Հայաստանից, եթե այն միակողմանիորեն վերանայի Հարավկովկասյան երկաթուղու (ՀԿԵ) շրջանակներում իր պարտավորությունները: Սա «ռուսական ընկերության ազատ ակտիվ չէ», այլ ձեռնարկություն, որում ներդրվել է ավելի քան 30 միլիարդ ռուբլի:
Այս մասին հայտարարել է Ռուսաստանի տնտեսական զարգացման նախարար Մաքսիմ Ռեշետնիկովը՝ մեկնաբանելով ՀՀ վարչապետի ՀԿԵ-ի վերաբերյալ հայտարարությունները։
Միևնույն ժամանակ, Ռեշետնիկովը նշել է, որ ՀՀ վարչապետի Հարավկովկասյան երկաթուղու վերաբերյալ հայտարարությունները «հիմք են հիշեցնելու այն նշանակալի առավելությունների մասին, որոնք երկրի տնտեսությունը ստանում է ԵԱՏՄ-ին ընդհանուր առմամբ մասնակցության և մասնավորապես Ռուսաստանի Դաշնության հետ առևտրի շնորհիվ»։
«Հայաստանը ԵԱՏՄ անդամ է 2015 թվականից։ Միությանը անդամակցության շնորհիվ ԵԱՏՄ-ի կողմից սահմանված պահանջներին համապատասխանող հայկական ապրանքներն անարգել մուտք ունեն Ռուսաստանի, Բելառուսի, Ղազախստանի և Ղրղզստանի շուկաներ։ ԵԱՏՄ-ին Հայաստանի անդամակցության ընթացքում (2015-ից մինչև 2025 թվականը) միության երկրներ արտահանումն աճել է ավելի քան 13 անգամ՝ 240 միլիոն դոլարից հասնելով 3,2 միլիարդ դոլարի», - Ռեշետնիկովի խոսքերն է մեջբերել Տնտեսական զարգացման նախարարության հաղորդագրությունը։ Նրա խոսքով՝ հայկական ավանդական արտահանման՝ սննդամթերքի, գյուղատնտեսական արտադրանքի և ալկոհոլի ավելի քան 80%-ը առաքվում է ԵԱՏՄ երկրներ։ «Միության մեջ ինտեգրումը պաշտպանում է հայ արտադրողներին. որակի և լոգիստիկայի միասնական պահանջների շնորհիվ այս ապրանքները շարունակում են պահանջարկ ունենալ Միության ներսում»։ «Չնայած այլընտրանքային շուկաներ մուտք գործելը պահանջում է արտադրական շղթաների երկարատև վերակառուցում և կրում է բարձր առևտրային ռիսկեր», - նշել է Ռեշետնիկովը։
Միևնույն ժամանակ, նա նշել է, որ եթե այս մատակարարումները գնահատվեն այլ միութենական երկրների շուկաների վրա դրանց տնտեսական ազդեցության տեսանկյունից, ապա դրանց նշանակությունը չի կարող նշանակալի համարվել։ «Ռուսաստանի և աշխարհի միջև առևտրի ընդհանուր շրջանառության մեջ Հայաստանի բաժինը չի գերազանցում 0.9%-ը։ ԵԱՏՄ մյուս երկրների համար այս ցուցանիշն ավելի ցածր է (Բելառուսի համար՝ 0.3%, Ղազախստանի համար՝ 0.05%, Ղրղզստանի համար՝ 0.02%)։ Մեզ համար դժվար չի լինի փոխարինել հայկական մատակարարումները», - ընդգծեց Ռուսաստանի տնտեսական զարգացման նախարարության ղեկավարը։
Նրա խոսքով՝ ԵԱՏՄ-ն ոչ միայն հիմնական վաճառքի շուկա է, այլև Հայաստանի տնտեսության համար հիմնական ռեսուրսների հիմնական մատակարար։
«Միության ընդհանուր գազի շուկայի շրջանակներում Ռուսաստանը Հայաստանին գազ է մատակարարում հազար խորանարդ մետրի համար 177.5 դոլար գնով»։ «Եվ եթե համեմատեք գինը «եվրոպական» գազի ներկայիս գների հետ, որոնք ներկայումս գերազանցում են 600 դոլարը հազար խորանարդ մետրի համար, ապա դա կարելի է բնութագրել միայն որպես սուբսիդիա։ Այս գումարը կազմում է տարեկան մոտավորապես 1 միլիարդ դոլար։ Հավանական չէ, որ միությունից դուրս որևէ մեկը կարողանա Հայաստանին առաջարկել նման պայմաններ», - նշել է Ռեշետնիկովը։
Հետևաբար, ըստ նրա, «ԵՄ-ին միանալու և ԵԱՏՄ-ին այլընտրանքներ փնտրելու մասին խոսելիս մենք նախևառաջ պետք է հաշվի առնենք «տեղում» առկա տնտեսական պատկերը»։ Նա նշել է, որ փորձագիտական գնահատականների համաձայն, եթե Հայաստանը կորցնի ԵԱՏՄ շուկա մուտքը որպես լիիրավ անդամ, նրա արտահանումը դեպի միության երկրներ կնվազի ավելի քան 60%-ով։ «Սա տեղի կունենա մաքսային և այլ տեսակի սահմանային վերահսկողության վերականգնման, ապրանքների համար հայկական փաստաթղթերի ավտոմատ ճանաչման դադարեցման և լոգիստիկ ծախսերի աճի շնորհիվ։ Իսկ գազի մաքսատուրքերի (30%) նվազեցման շնորհիվ Հայաստանը տարեկան կխնայի 120 միլիոն դոլար։ «Սա իրական այլընտրանք է ԵԱՏՄ-ին Հայաստանի անդամակցությանը, որը պայմանավորված է այն որոշումներով, որոնք բացահայտորեն հայտարարում է Հայաստանի ղեկավարությունը», - զգուշացրեց Ռեշետնիկովը։
«Հարավկովկասյան երկաթուղիների հետ կապված իրավիճակը պետք է դիտարկել նույն լույսի ներքո։ Սա ռուսական ընկերության ազատ ակտիվ չէ, այլ ձեռնարկություն, որում մենք արդեն ներդրել ենք ավելի քան 30 միլիարդ ռուբլի, գնել նոր շարժակազմ և զարգացնում ենք ենթակառուցվածքներ՝ հիմնվելով պայմանագրային պարտավորությունների վրա։
Եթե այդ պարտավորությունները միակողմանիորեն վերանայվեն, և մեր ներդրողը վնասներ կրի, մենք հիմք կունենանք պահանջելու փոխհատուցում»։ «Այն միտքը, որ Ռուսաստանը պետք է լրացուցիչ վճարի Հայաստանին այս իրավիճակում, անհիմն է», - ընդգծեց Ռուսաստանի տնտեսական զարգացման նախարարության ղեկավարը։
Միևնույն ժամանակ, Ռեշետնիկովը նշեց, որ եվրասիական ինտեգրման նախագիծն ինքնին «հաջողությամբ զարգանում է. 2015-2025 թվականների ընթացքում միութենական երկրների միջև փոխադարձ առևտուրն աճել է ավելի քան կրկնապատկվելով՝ 45,6 միլիարդ դոլարից հասնելով 95,1 միլիարդ դոլարի, իսկ այս տարվա առաջին հինգ ամիսներին միութենական երկրների միջև փոխադարձ առևտուրն աճել է ևս 8%-ով (հասնելով 39,3 միլիարդ դոլարի)։
«Միութենական երկրների միջև փոխադարձ առևտրում Հայաստանի բաժինը չի գերազանցում 3,4%-ը (3,2 միլիարդ դոլար)։ Հետևաբար, տնտեսական տեսանկյունից, այն միտքը, որ ԵԱՏՄ-ն գոյություն չէր ունենա առանց Հայաստանի, մեղմ ասած, չափազանցություն է։
Հետ նայելով պատմությանը՝ կարևոր է ընդգծել, որ եվրասիական ինտեգրացիոն նախագիծը հաջողությամբ գոյություն է ունեցել և զարգացել է առանց Հայաստանի՝ Միասնական տնտեսական տարածքի և Մաքսային միության տեսքով, որը ստեղծվել է 2010 թվականին Բելառուսի, Ղազախստանի և Ռուսաստանի կողմից։ «Եթե Հայաստանը շարունակի իր ուղին դեպի Եվրամիություն, այն կգոյատևի և կզարգանա առանց Հայաստանի», - հայտարարել է Ռեշետնիկովը։
Նախորդ օրը ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը չէր բացառել «Հարավկովկասյան երկաթուղիներ» ընկերության՝ «Ռուսական երկաթուղիների» կոնցեսիոն կառավարմանը հանձնված ընկերության գործունեության վերաբերյալ արբիտրաժ դիմելու հնարավորությունը։ Նա հավելել է, որ երկրի իշխանությունները 30 տարի ոչինչ չեն պահանջել ռուսական կողմից, բայց հիմա տարեկան 2 միլիարդ դոլար կպահանջեն հայկական երկաթուղիների վարձակալության համար։
Հիշեցնենք, որ 2008 թվականի փետրվարին Հայաստանի երկաթուղային ենթակառուցվածքները 30 տարով հանձնվեցին «Հարավկովկասյան երկաթուղիներ» ընկերության կոնցեսիոն կառավարմանը՝ ևս 10 տարով երկարաձգելու իրավունքով։
