ԱրմԻնֆո. Ռուսաստանի հետ վիզային ռեժիմի հնարավոր ներդրման վերաբերյալ քննարկումները, որպես ԵՄ-ի հետ Հայաստանի մերձեցման մաս, կարող են ռիսկեր ստեղծել հայկական զբոսաշրջության ոլորտի համար: Այս կարծիքը հայտնեց Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի/Հարավային դաշնային համալսարանի աշխարհագրական ենթակառուցվածքների ինստիտուտի կովկասյան ուսումնասիրությունների բաժնի առաջատար գիտաշխատող, քաղաքագիտության դոկտոր Վահե Դավթյանը:
Մասնագետը նշեց, որ Հայաստանը մնում է ռուսների համար ամենատարածված զբոսաշրջային վայրերից մեկը: Ավելին, ռուսական գործոնը մնում է ոչ միայն ամենամեծը, այլև իրականում համակարգաստեղծ գործոն հայկական զբոսաշրջության համար։
Դավթյանը հիշեցրեց, որ 2026 թվականի առաջին յոթ ամիսներին հանրապետություն է այցելել 1.24 միլիոն զբոսաշրջիկ՝ մոտավորապես 6%-ով ավելի, քան նախորդ տարի, որի 40%-ը կամ 491,500 մարդ բաժին է ընկել Ռուսաստանին։
«Ռուս զբոսաշրջիկների թիվն աճել է ավելի քան 38,000-ով։ Այսպիսով, Ռուսաստանին բաժին է ընկել Հայաստան զբոսաշրջային այցելությունների ընդհանուր աճի մոտավորապես կեսը։ Վերջին տարիների դինամիկան՝ 2019 – 1.89 միլիոն զբոսաշրջիկ; 2022 – 1.67 միլիոն; 2023 – ռեկորդային 2.32 միլիոն, այդ թվում՝ մոտավորապես 1.14 միլիոն ռուս՝ 49.1%; 2024 – 2.21 միլիոն, այդ թվում՝ 937,800 ռուս (42.5%); 2025 – 2.26 միլիոն, այդ թվում՝ «921,700 ռուս (40.7%): 2025 թվականին ընդհանուր զբոսաշրջային հոսքը գրեթե 20%-ով գերազանցել է համավարակից առաջ եղած մակարդակը: Այնուամենայնիվ, դեռևս հնարավոր չէ վերականգնել 2023 թվականի Ռուսաստանի ռեկորդը», - հիշեցրեց փորձագետը: Նրա խոսքով, հատկապես հատկանշական էր 2024 թվականը, երբ ռուս զբոսաշրջիկների թիվը նվազել է 17.5%-ով կամ գրեթե 200,000 մարդով: Ընդհանուր զբոսաշրջային հոսքը նվազել է ընդամենը 4.7%-ով, քանի որ կորուստների մի մասը փոխհատուցվել է այլ շուկաների կողմից։
Դավթյանը նշել է, որ տարածաշրջանային տեսանկյունից Հայաստանի կախվածությունը ռուսական զբոսաշրջությունից ավելի ցայտուն է։
«Վրաստանը 2025 թվականին ընդունել է 6.86 միլիոն միջազգային այցելություն։ Ռուսաստանին բաժին է ընկել 1.58 միլիոն, կամ մոտավորապես 23%։ Ադրբեջան է այցելել 2.57 միլիոն օտարերկրացի։ Ռուսաստանի քաղաքացիներին բաժին է ընկել մոտավորապես 614,000 այցելություն, կամ 23.9%։ «Հայաստանում Ռուսաստանից զբոսաշրջիկների բաժինը հասել է 40.7%-ի», - նշել է նա։
Մասնագետը խոստովանել է, որ ազգային վիճակագրական մեթոդաբանությունները որոշ չափով տարբերվում են, բայց համամասնությունները հստակ են. Հայաստանի կախվածությունը ռուսական շուկայից գրեթե կրկնակի ավելի է, քան հարևանների շուկայինը։
Ըստ նրա, չնայած ընդհանուր զբոսաշրջային հոսքի փոքր լինելուն, Հայաստանը մոտավորապես մեկուկես անգամ ավելի շատ ռուսներ է ընդունում, քան Ադրբեջանը։ Իսկ Ռուսաստանին հաջորդող շուկաները՝ Վրաստանը և Իրանը, միասին կազմում են ընդամենը մոտ Այցելությունների 21%-ը։
«Հետևաբար, Ռուսաստանի հետ վիզային ռեժիմի հնարավոր ներդրման վերաբերյալ քննարկումները, որպես Հայաստանի և ԵՄ-ի մերձեցման մաս, պոտենցիալ ռիսկային են։ Եթե ռուս զբոսաշրջիկների հոսքը նվազի առնվազն նույն 17.5%-ով, ինչպես 2024 թվականին, Հայաստանը կկորցնի տարեկան մոտ 160,000 այցելություն»։ Սա կազմում է ներկայիս զբոսաշրջային շուկայի ավելի քան 7%-ը՝ չհաշված հյուրանոցների, ռեստորանների, տրանսպորտի, մանրածախ առևտրի և վարձակալության հետ կապված եկամուտների անկումը։
Ուղիղ օդային ճանապարհորդությունների հնարավոր սահմանափակումները կարող են ավելի ցավոտ լինել։ Ռուսաստանի հետ սահման չունեցող Հայաստանի համար ավիացիան մնում է ռուս զբոսաշրջիկների տեղափոխման հիմնական ուղին», - նշեց Դավթյանը։
Եզրափակելով՝ նա նշեց, որ, որպես արդյունք, աշխարհաքաղաքական դիվերսիֆիկացիայի և եվրոպական ինտեգրման կարգախոսներով կայացված քաղաքական որոշումներն ունեն շատ կոնկրետ գին։ «Այն կչափվի արտարժույթի եկամուտներով, աշխատատեղերով, փոքր բիզնեսի եկամուտներով և հարկերով», - եզրափակեց փորձագետը։
