Արմինֆո. Թուրքիան աստիճանաբար ուժեղացնում է իր էներգետիկ ազդեցությունը Հարավային Կովկասում ՝ ավելի ու ավելի նկատելի հատվելով Ռուսաստանի և Իրանի շահերի հետ, կարծում է քաղաքական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի ԻԿՍԱ Կովկասյան հետազոտությունների կենտրոնի առաջատար գիտաշխատող Վահե Դավթյանը։
Փորձագետն ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ Վրաստանը սկսել է էլեկտրաէներգիա ներկրել Թուրքիայից։ Այսպես, օրինակ, հոկտեմբերի 5-11-ը, ESCO օպերատորի տվյալներով, Թուրքիայից Վրաստան է ստացվել 11,4 մլն կվտ/ժ էլեկտրաէներգիա։
Այս առումով նա առաջարկել է առանձնացնել մի քանի առանցքային գործոն, որոնք ազդում են այդ գործարքի իրականացման ընթացքի վրա։
Փորձագետի խոսքով՝ 2026 թվականի ապրիլից հետո Վրաստանը Ռուսաստանից էլեկտրաէներգիա չի ներկրել, թեև անցյալ տարի ռուսական մատակարարումները սկսվել էին օգոստոսին և շարունակվել ողջ աշնանը։ Նա նշել է, որ 2025 թվականին Ռուսաստանից էլեկտրաէներգիայի ներմուծումը կազմել է 971,2 մլն կՎտ/ժ կամ Վրաստանի ողջ ներմուծման 62,4% - ը։ Ընդ որում, 724,1 մլն կՎտ/ժ բաժին է ընկել Աբխազիա մատակարարմանը։ 2026 թվականի հունվար-ապրիլ ամիսներին ռուսական մատակարարումները կազմել են մոտ 748 մլն կՎտ/ժ։
"Ամռանը Թբիլիսին և Անկարան գործարկել են էլեկտրաէներգիայի փոխանակման բարտերային սխեմա։ Մայիս-հուլիս ամիսներին Վրաստանը Թուրքիային մատակարարում է հիդրոգեներացման ավելցուկը, իսկ աշնանը հետ է ստանում նույն ծավալը։ Նման պրակտիկա կիրառվել է նաև 2018 թվականին։ Ընդ որում, Թուրքիան արդեն վրացական էլեկտրաէներգիայի իրացման հիմնական շուկան է։ 2025 թվականին նրան բաժին հասել 401,4 մլն կՎտ/ժ կամ ողջ արտահանման մոտ 79%-ը։ 2026 թվականի մայիս-հուլիս ամիսներին Վրաստանը Թուրքիա է մատակարարել ևս 169 մլն կՎտ/ժ",- նշել է նա։
Դավթյանը վստահ է, որ տնտեսապես գործարքն առավել քան արդարացված է, քանի որ վրացական էներգահամակարգն ավանդաբար բախվում է սեզոնային անհավասարակշռության․ գարնանը և ամռանը՝ հիդրոէներգիայի ավելցուկ, աշնանը և ձմռանը՝ դեֆիցիտ: Բարտերը թույլ է տալիս մասամբ փոխհատուցել այդ խնդիրը:
Այդ համատեքստում փորձագետն արձանագրել է, որ Թուրքիան աստիճանաբար ընդլայնում է իր ներկայությունը Հարավային Կովկասի էլեկտրաէներգետիկայում ՝ լրացնելով արդեն ձևավորված նավթագազային ենթակառուցվածքը: Ընդ որում, խոսքը գնում է ոչ միայն մատակարարումների, այլեւ սեզոնային անդրսահմանային հոսքերի կարգավորմանը մասնակցության մասին։
Ընդ որում, նա վստահ է, որ հոկտեմբերի մատակարարումներն առայժմ պետք չէ մեկնաբանել որպես Ռուսաստանի դուրս մղում Վրաստանի էլեկտրաԷներգետիկայի շուկայից։ Դրանք կարող են կապված լինել նախկինում արտահանված վրացական էլեկտրաէներգիայի վերադարձի հետ։
"Հայաստանի համար ևս այդ գործընթացները հետաքրքրություն են ներկայացնում, հատկապես՝ Թուրքիայի հետ էներգետիկ կապերի հնարավոր վերականգնման համատեքստում։ Անցած շաբաթ Հայաստանի տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցվածքների նախարարի հանդիպումը Թուրքիայի էլեկտրաէներգիայի հաղորդման կորպորացիայի ներկայացուցիչների հետ՝ դրա ապացույցն է։ Ընդ որում, էլեկտրաէներգիայի հայ-վրացական առևտուրը նույնպես որոշակի դինամիկա է դրսևորում։ 2025 թվականին Հայաստանը Վրաստան է արտահանել 81,7 մլն կՎտ/ժ, իսկ Վրաստանը Հայաստան՝ 52,4 մլն կՎտ/ժ։ Բացի այդ, Վրաստանի տարածքով Թուրքիա է տարանցվել 14,3 մլն կՎտ/ժ հայկական էլեկտրաէներգիա", - շարունակել է փորձագետը։
Դավթյանն ընդգծել է, որ 2026 թվականի հունվարին Հայաստանը Վրաստան է մատակարարել ևս 63,65 մլն կՎտ/ժ։ Ընդ որում, հունվար-օգոստոս ամիսներին Վրաստանից Հայաստան հանդիպակաց մատակարարումներ, ըստ ESCO-ի վիճակագրության, չեն արձանագրվել։
"Հարցն այն է, թե ինչ պայմաններով Երևանը կկարողանա միանալ էլեկտրաէներգիայի ձևավորվող տարածաշրջանային շուկային, և որքանով դա կհամապատասխանի սեփական էներգետիկ անվտանգության շահերին։ Իսկ առայժմ կարելի է արձանագրել Թուրքիայի էներգետիկ ազդեցության աստիճանական ուժեղացում Հարավային Կովկասում։ Եվ այստեղ Անկարայի շահերն ավելի ու ավելի նկատելի են են հատվում Ռուսաստանի և Իրանի շահերի հետ", - ամփոփել է Դավթյանը՝ տելեգրամյան ալիքում իր հրապարակման մեջ։
