Արմինֆո. Հայաստանում հեղուկ գազի գների կտրուկ աճի հիմնական պատճառը Իրանի շուրջ տեղի ունեցող իրադարձություններն են։ Այս մասին «ԱրմԻնֆո»-ին հայտնել է տնտեսագետ Սուրեն Պարսյանը՝ մեկնաբանելով Հայաստանում ավտոմոբիլային հեղուկ գազի սուր դեֆիցիտը, որտեղ ավտոպարկի առնվազն կեսը ակտիվորեն օգտագործում է վառելիքի այս տեսակը։
Նա հիշեցրել է, որ երկիրը հեղուկ գազը հիմնականում ներկրում է Ռուսաստանից և մասնակիորեն՝ Իրանից։ Հաշվի առնելով Մերձավոր Արևելքում հայտնի իրադարձությունները՝ Իրանից վառելիքի այս տեսակի մատակարարումները կամ ամբողջությամբ դադարեցվել են, կամ կտրուկ սահմանափակվել իրանական կողմից։ Այժմ Հայաստանի կախվածությունը Ռուսաստանից հեղուկ գազի մատակարարումներից կտրուկ աճել է։
Տնտեսագետը հիշեցրել է, որ ներկայումս համաշխարհային շուկաներում նավթի և գազի գները զգալիորեն բարձրացել են։ Ավելին, Կատարը, որը հեղուկ գազի համաշխարհային շուկայի հիմնական խաղացողներից է, դադարեցրել է մատակարարումները, ինչը հանգեցրել է այս վառելիքի դեֆիցիտի ինչպես համաշխարհային շուկայում, այնպես էլ Հայաստանում։ Այս իրավիճակում ռուսական ընկերությունները շատ ավելի մեծ հաճույքով հեղուկ գազը վաճառում են ասիական պետություններին շատ ավելի բարձր գներով, քան, օրինակ, Հայաստանին։ «Պետք է հասկանալ, որ հեղուկ գազի շուկայում որոշակի փոփոխություններ են տեղի ունեցել, և Հայաստանը բախվում է արտաքին էֆեկտների ու շոկերի», - ընդգծել է Սուրեն Պարսյանը՝ մատնանշելով նաև վրաց-ռուսական սահմանի «Վերին Լարս» անցակետի խնդիրները, որոնք պայմանավորված են այդ անցակետի աշխատանքի սահմանափակ բնույթով։ Վրաստանի իշխանությունները հայտարարել են անցակետը երեք օր ժամկետով փակելու մասին՝ եղանակային պայմանների վատթարացման պատճառով, ինչը ուղղակիորեն հարվածում է Հայաստանում գներին։
Տնտեսագետը նշել է, որ հաշվի առնելով հանրապետության տարածքում հեղուկ գազի պահեստավորման հնարավորությունների խիստ սահմանափակ լինելը՝ դա նույնպես անդրադառնում է գնային քաղաքականության վրա։ Ըստ էության, մատակարարող ընկերությունները հեղուկ գազով ապահովում են միայն իրենց գազալցակայանները՝ շրջանցելով մյուսներին։
Այս համատեքստում, ինչպես նկատել է Սուրեն Պարսյանը, Մրցակցության պաշտպանության հանձնաժողովը, որը պարտավոր է հետևել իրավիճակին և համապատասխան քայլեր ձեռնարկել մրցակցության պաշտպանության ուղղությամբ, պարզապես անգործության է մատնված։ «Նրանք հայտարարում են, թե իբր շուկայում գործում են հեղուկ գազի վաճառքով զբաղվող շուրջ 100 ընկերություններ, և բոլորն էլ գտնվում են մրցակցային դաշտում։ Բայց, կներեք, իրավիճակին պետք է հետևել ոչ թե տարեկան կտրվածքով, այլ այն ժամանակ, երբ «Վերին Լարս» անցակետում խնդիրներ են առաջանում՝ գնահատելու համար հանրապետության ներքին շուկայում առանձին խաղացողների վարքագիծը։ Արդյունքում՝ գնահատման և հաշվարկների սխալ մեթոդաբանության պատճառով պարբերաբար նկատվում են հեղուկ գազի գների զգալի տատանումներ», - ասել է տնտեսագետը։
Փորձագետը մատնանշել է նաև երկրի իշխանությունների հայտարարությունները Ադրբեջանից վառելիքի այս տեսակի հնարավոր մատակարարումների վերաբերյալ, սակայն այդ հայտարարությունն իրականացնելը շատ դժվար է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ պատճառներով։ Բացի այդ, հենց Հայաստանում գրեթե չկա այնպիսի խոշոր ընկերություն, որը կկարողանար կազմակերպել վառելիքի մեծածավալ մատակարարումներ, որոնք հնարավոր կլիներ պահեստավորել։ Այս բոլոր գործոնները միասին վերցրած, ինչպես ընդգծել է Սուրեն Պարսյանը, հանգեցրել են այն իրավիճակին, որին բախվել են հայկական տրանսպորտային ընկերությունները և երկրի այլ սպառողներ։
Ընդհանուր առմամբ, ինչպես ընդգծել է փորձագետը, էներգակիրների գների հարցը ամենազգայուններից մեկն է։ Հայաստանը մեծապես կախված է գազի ներկրումից, և այստեղ քաղաքական գործոնը շատ ավելի ուժեղ է, քան շուկայականը։ Եթե գազի գինը բարձրանա, դա անմիջապես կազդի ինչպես արտադրության ինքնարժեքի, այնպես էլ բնակչության ծախսերի վրա։ Բայց դարձյալ, սա ոչ թե Եվրոպական միության հետ մերձեցման անխուսափելի տնտեսական հետևանք է, այլ ավելի շուտ բանակցությունների լծակ։ Հայաստանը կարող է որոշ չափով մեղմել այդ ազդեցությունը էներգիայի աղբյուրների դիվերսիֆիկացման, վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների զարգացման և Իրանից գազի ներկրման հնարավորությունների ընդլայնման հաշվին։
Նշենք, որ Հայաստանում 2026 թվականի մարտից նկատվում է հեղուկ գազի (LPG) գների կտրուկ աճ, որն ապրիլին թանկացել է 60-70%-ով՝ հասնելով մինչև 300 դրամի՝ մեկ լիտրի դիմաց։
